Một cái điện thoại và một cái chân máy: đủ để khách xây nhà tự tìm đến bạn
Làm sao để khách hàng tự tìm đến nhà thầu? Cách bền nhất tôi biết là để người ta thấy bạn làm nghề, đều đặn, từ trước khi họ cần tới bạn. Và để làm việc đó, bạn không cần máy quay chuyên nghiệp, không cần thuê dịch vụ truyền thông theo tháng. Một cái điện thoại và một cái chân máy kẹp là đủ. Bài này nói phần tay chân của việc đó: cầm máy thế nào, bấm lúc nào, nói ra sao, dựng tới đâu thì dừng, và giữ nhịp bằng cách gì.
Tôi viết bài này vì mỗi lần nói chuyện làm nội dung, anh em trong nghề hay dừng lại ở đúng một câu: “Tôi không có máy móc gì hết.”
Chuyện đó tôi hiểu. Bạn mở điện thoại thấy toàn video công trình quay bằng flycam, nhạc dồn dập. Rồi nhìn lại công trường của mình: giàn giáo, mấy bao xi măng, một góc tường mới tô, và kết luận mình không có gì để quay.
Tôi nghĩ ngược lại. Bạn đang đứng ở nơi có nội dung tốt nhất ngành này. Chỉ là bạn đứng đó mỗi ngày nên không còn thấy nó đặc biệt.
Bạn không thiếu thiết bị, bạn thiếu thói quen bấm máy
Gõ “làm nội dung cho nhà thầu” lên mạng, thứ hiện ra gần như toàn là công ty dịch vụ chào gói quay dựng theo tháng. Họ không sai, có người cần thuê thật. Nhưng cái quý nhất trong đoạn video thì họ không làm ra được: họ không biết vì sao chỗ giáp ranh hai lớp vật liệu là chỗ hay thấm nhất. Họ quay đẹp phần vỏ, phần ruột vẫn phải là bạn.
Nên bài toán không phải “làm sao có thiết bị tốt”, mà là “làm sao biến việc bạn vẫn làm mỗi ngày thành việc có ghi hình lại”.
Bộ đồ nghề tôi khuyên bắt đầu, đúng hai món.
Cái điện thoại bạn đang cầm. Đời nào cũng được, miễn rõ mặt và rõ tiếng. Người xem tha thứ cho hình xấu, chứ không tha thứ cho tiếng ù ù nghe không ra chữ. Công trường ồn thì đứng khuất gió, đứng gần máy hơn, hoặc quay phần nói ở chỗ yên rồi ghép hình công trường vào sau.
Một cái chân máy. Món này rẻ mà đổi được cả cách bạn làm việc: có nó thì bạn không phải nhờ ai cầm giùm — mà nhờ người cầm giùm chính là lý do lớn nhất khiến người ta bỏ cuộc, vì lần nào cũng phải mượn một người và giải thích một lần. Kẹp máy lên, dựng ở góc tường, bấm quay, làm việc của mình. Loại nhỏ gập lại bỏ cốp xe là đủ cho nhà dân.
Hết. Đèn, micro, ống kính rời — sau này làm đều rồi thấy thiếu thì mua. Mua sớm chỉ cho bạn cảm giác đã làm được gì đó.
Ba lỗi hình và tiếng mà tuần đầu ai cũng vấp
Ba lỗi này không cần thiết bị mới để sửa, chỉ cần đổi chỗ đứng. Nhưng không ai nói cho bạn, nên hầu như ai cũng mất vài buổi quay đầu tiên vào đó.
Ngược sáng. Ở công trường lúc nào cũng có một mảng trời trống phía sau: ô cửa chưa lắp, khoảng tường chưa xây, cầu thang hở. Bạn đứng quay lưng ra chỗ đó thì mặt bạn thành một khối đen. Cách sửa: xoay người lại, để ánh sáng nằm phía sau lưng máy chứ đừng phía sau lưng bạn. Chỉ đổi chỗ đứng, không tốn một đồng nào.
Đứng quá xa máy. Điện thoại thu tiếng theo khoảng cách, lùi thêm một bước là tiếng loãng đi thấy rõ, và tiếng máy cắt, tiếng xe ngoài đường tràn vào lấp mất giọng. Cứ đứng trong khoảng một sải tay rưỡi tính từ máy. Muốn lấy toàn cảnh thì quay riêng phần cảnh, còn phần nói thì đứng gần.
Gió. Trên sàn tầng cao và ngoài sân trống, gió đập thẳng vào mic thành tiếng ù, nghe như ai bịt tay lên loa. Đứng khuất sau một mảng tường, hoặc xoay lưng lại hướng gió, hoặc chờ một lúc lặng gió. Đây là lỗi hay làm hỏng cả đoạn quay đẹp nhất trong ngày.
Và một thói quen bù được cả ba: quay thử mười giây rồi mở nghe lại, trước khi quay thật. Mười giây đó rẻ hơn nhiều so với việc nói xong ba phút mới biết không dùng được.
Còn chuyện quay ngang hay quay dọc thì cứ quay dọc, vì người ta xem bằng điện thoại. Giữ máy ngang tầm ngực, đừng đặt dưới đất hất lên, cũng đừng chúi từ trên xuống.
Cái bạn thấy mỗi ngày, chủ nhà chưa thấy bao giờ
Đây là chỗ anh em kẹt nhất. Không kẹt thiết bị, mà bấm quay xong không biết nói gì.
Tôi tự đặt cho mình một câu hỏi duy nhất trước khi bấm máy: cái tôi đang nhìn thấy lúc này, chủ nhà có nhìn thấy được không? Nếu không, thì nó đáng quay.
Cứ theo câu hỏi đó thì đề tài gần nhất luôn là công đoạn đang làm hôm nay. Sáng tổ thép buộc thép sàn thì quay thép sàn, chiều đổ bê tông thì quay lúc đổ. Không dàn dựng, không đợi công trình đẹp. Bạn đưa máy vào và nói cho người ta biết họ đang nhìn cái gì, làm cái đó để làm gì, sau nó là bước nào. Người xem của bạn sắp xây nhà lần đầu, họ chưa từng thấy một sàn thép trước lúc đổ bê tông. Với bạn là chuyện hằng ngày, với họ là lần đầu.
Một căn nhà dân có tới khoảng 176 hạng mục trong phần thi công, chưa tính thiết kế. Mỗi hạng mục nói được vài chục giây. Bạn không thiếu đề tài, chỉ chưa nhìn ra mình đang đứng giữa đề tài.
Còn chuyện chọn đề tài nào thì ra khách, đề tài nào chỉ ra lượt thích, tôi tách riêng sang bài nói về chuyện đăng lên Facebook. Bài này lo phần cầm máy.
Bấm lúc nào, để nó không thành thêm một việc phải làm
Nếu bạn coi quay video là một việc riêng phải xếp lịch, bạn sẽ bỏ trong hai tuần. Việc công trường không bao giờ nhường chỗ cho một việc mới.
Cách chạy được là gắn nó vào nhịp có sẵn của ngày làm việc. Đi kiểm tra công trình thì kiểu gì bạn cũng dừng lại ở vài chỗ, nhìn, sờ, gõ, hỏi tổ trưởng. Ngay chỗ dừng đó, kẹp máy lên, quay cái mình vừa nhìn.
Ba mốc dễ nhớ: lúc mới tới công trình buổi sáng; lúc một công đoạn vừa xong mà lớp sau chưa phủ lên; lúc bạn vừa phát hiện một chỗ phải sửa.
Mốc thứ hai đáng giá nhất. Cốt thép, đường ống, lớp chống thấm chỉ nhìn thấy được trong một khoảng ngắn rồi bị vùi mất. Quay lúc đó là quay được thứ mà cả năm sau không ai quay lại được nữa.
Nói trước máy khi không có kịch bản
Đừng viết kịch bản. Viết kịch bản rồi đọc thì nghe ra ngay, mà học thuộc thì càng cứng. Cái chạy được là ba gạch đầu dòng ghi vào ghi chú điện thoại trước khi bấm: đây là chỗ nào — làm cái này để làm gì — làm khác đi thì sao. Nhìn ba dòng đó rồi nói bằng chữ của mình.
Vài thứ nhỏ giúp đoạn nói nghe tự nhiên hơn:
Nói với một người. Đừng “kính chào quý vị”. Cứ tưởng tượng có một chủ nhà đang đứng cạnh và bạn giải thích cho người đó nghe. Giọng sẽ tự đúng.
Vào thẳng việc ở câu đầu. Bỏ đoạn chào hỏi, bỏ đoạn tự giới thiệu dài dòng. Người xem quyết định ở lại hay lướt qua trong khoảng thời gian bằng một hơi thở.
Vấp thì nói lại câu đó, đừng quay lại từ đầu. Cứ dừng một nhịp rồi nói lại từ đầu câu, lúc dựng cắt bỏ chỗ hỏng là xong. Quay lại từ đầu ba lần là bạn nản và bỏ luôn.
Một video một ý. Muốn nói ba ý thì tách ba video. Vừa dễ quay, vừa dễ đặt tên, mà người xem cũng nhớ được.
Dựng thô thôi, làm ít nhất có thể để còn làm được lần sau
Chỗ này giết nhiều người hơn cả chuyện lười quay.
Bạn quay xong, mở phần mềm dựng, cắt tới cắt lui, thêm nhạc, thêm chữ, chỉnh màu. Ba tiếng sau bạn có một video khá đẹp và một cảm giác kiệt sức. Tuần sau bạn nhớ tới cảm giác đó và không quay nữa. Dựng nhiều không làm video ra khách nhanh hơn, chỉ làm bạn hết sức sớm hơn.
Dựng tối thiểu gồm đúng ba việc: cắt đoạn đầu và đoạn cuối lúc bạn còn loay hoay với cái máy; cắt những quãng im lặng dài; đặt một dòng chữ ở đầu video nói rõ video này về cái gì. Xong. Ứng dụng dựng có sẵn trên điện thoại làm được hết.
Nhạc nền để nhỏ hoặc bỏ hẳn: tiếng máy cắt, tiếng người nói ngoài công trường mới là thứ làm người xem tin bạn đang đứng ở công trường thật.
Đặt tên bằng đúng câu chủ nhà sẽ hỏi
Cái tên quyết định người lạ có bấm vào hay không, nhiều hơn cả chất lượng hình.
“Đổ bê tông xong bao lâu mới được tháo cây chống” thì có người bấm. “Công trình nhà anh T. — ngày 12” thì chỉ người quen bấm. Một bên là câu chủ nhà đang thắc mắc, một bên là lịch làm việc của bạn.
Dòng chữ bạn đặt ở đầu video nên trùng ý với cái tên, để người lướt qua không cần bật tiếng cũng biết video nói gì.
Mẹo nhỏ mà tôi thấy hiệu quả: đặt tên trước khi quay. Tên nào bạn viết không nổi thành một câu rõ ràng thì thường là do bạn chưa biết mình định nói gì.
Cất video ở đâu để sáu tháng sau còn tìm ra
Phần này không ai nói, mà nó là phần làm cái kho của bạn có giá trị lâu dài.
Quay xong thì đổi tên file ngay, theo một khuôn cố định: ngày, tên công trình viết tắt, công đoạn. Mỗi công trình một thư mục. Cuối tuần đẩy hết lên đám mây hoặc chép sang ổ cứng ngoài — điện thoại đầy bộ nhớ là chuyện chắc chắn sẽ xảy ra, và lúc đó người ta xóa bừa.
Cái kho đó về sau dùng được ba chỗ, mà không chỗ nào dính tới chuyện đăng bài. Một là giải trình với chủ nhà lúc có phát sinh. Hai là nhắc tổ thợ: cho xem lại cách làm ở căn trước, nhanh hơn giải thích bằng lời. Ba là lúc bảo hành, khi cần biết đường ống nằm ở đâu sau lớp tường đã tô kín.
Với tôi ba chỗ đó còn đáng giá hơn lượt xem. Bạn quay để làm nội dung, nhưng thứ nhận về trước tiên là hồ sơ nghề của chính mình.
Nhịp đăng: thà ít mà đừng đứt
Tôi không đưa con số, tôi đưa nguyên tắc: một video mỗi tuần trong sáu tháng ăn đứt hai chục video trong hai tuần rồi im bặt.
Chọn nhịp thì đừng chọn theo tuần rảnh nhất của bạn, hãy chọn theo tuần bận nhất. Nhịp nào bạn giữ được trong tuần có ba công trình cùng chạy, đó mới là nhịp thật của bạn.
Và khi công việc dồn tới mức không thở nổi thì hạ nhịp xuống chứ đừng dừng hẳn. Dừng một tháng rồi quay lại là phải bắt đầu lại từ đầu, cả về thói quen lẫn về việc người ta còn nhớ bạn hay không. Cách dễ nhất để không đứt là quay gom: một buổi ra công trình quay ba đoạn ngắn ở ba chỗ khác nhau, để dành đăng dần.
Thứ giữ chân người xem là kiến thức nghề, không phải chất lượng hình
Nếu bạn chỉ nhớ một câu trong bài này thì nhớ câu đó. Người sắp xây nhà không mở video của bạn để xem cảnh đẹp — họ đang cầm khoản tiền lớn nhất đời và muốn tìm một người trông có vẻ biết chuyện.
Nên hình hơi rung, giọng hơi ngập ngừng thì không sao, có khi còn tin hơn. Đừng đợi quay đẹp mới đăng.
Nói cả mặt trái: ngại lên hình, sợ bị cười, và chuyện phải chờ
Ngại lên hình là có thật. Lần đầu nghe giọng mình phát lại, hầu như ai cũng thấy kỳ. Cái đó không mất đi bằng cách suy nghĩ, chỉ mất đi bằng cách làm nhiều lần. Quá ngại thì giai đoạn đầu cứ quay bàn tay mình đang chỉ vào chỗ cần nói, chưa cần đưa mặt vào.
Sợ đồng nghiệp cười cũng có thật. Sẽ có người nói bạn rảnh, nói bạn diễn. Tôi không gỡ được cảm giác đó cho bạn, ngoài một điều: người cười bạn không phải người trả tiền cho bạn.
Và phải chờ. Nội dung không ra khách ngay. Nó giống trồng cây: một quãng khá dài bạn làm mà không thấy gì, rồi tín hiệu đầu tiên tới — thường không phải một hợp đồng, mà là một tin nhắn hỏi han của người lạ. Tôi không nói với bạn bao lâu, vì tôi không biết khu vực bạn ra sao. Ai nói chắc một mốc thời gian thì người đó đang đoán.
Cũng có lúc đây không phải việc nên làm trước. Nếu tháng này bạn đang kẹt tiền công thợ, việc gấp là xử lý dòng tiền chứ không phải quay video. Nội dung là việc dài hạn, mà việc dài hạn chỉ làm được khi phần trước mắt không cháy.
Còn chuyện bắt đầu sớm hay muộn thì ít quan trọng hơn người ta tưởng. Bắt đầu có hệ thống mới là thứ quyết định: người bắt đầu hôm nay với một cái điện thoại và một nếp làm việc rõ ràng sẽ đi xa hơn người có đủ đồ nghề mà quay theo cảm hứng.
Tuần này bạn làm được gì
Kẹp điện thoại lên chân máy, ra công trình đang chạy, chọn đúng một công đoạn sắp bị lớp sau phủ lên. Quay thử mười giây nghe lại tiếng, rồi quay thật một đoạn ngắn. Cắt đầu cắt đuôi, đặt tên bằng câu chủ nhà sẽ hỏi, rồi đăng.
Một video. Không cần hoàn hảo. Cần có.
Quay video là bước thứ hai trong bốn bước tôi hay nói với anh em, và bài này mới lo được một khúc của nó.
Nếu bạn muốn nghe tôi nói trọn chuyện này từ đầu, tôi có chương trình đào tạo miễn phí Làm Thầu Từ Số 0, hai buổi tối học online qua Zoom, đi hết bốn việc: chọn thị trường của mình, để khách tự tìm đến, ngồi tư vấn cho đúng, rồi báo giá mà vẫn còn lợi nhuận. Mỗi tháng tôi mở ít nhất một kỳ, nội dung làm mới theo đúng chỗ anh em đang vướng. Bạn để lại thông tin ở yes.ngodinhkhuon.vn, có lịch kỳ gần nhất tôi báo bạn.
Nếu bạn muốn bắt tay quay video ngay mà mở điện thoại lên chưa biết nói gì, tôi có Thử thách 28 ngày quay video công trình: giáo án 28 ngày viết sẵn cho người làm nghề, sáng mở ra là biết hôm nay quay gì, kèm 120 kịch bản mẫu. Phí 399.000đ, vào cửa có ngay 1 tháng DuTaFI Pro, đi hết 28 ngày thì được cộng thêm 12 tháng Pro.
Ai muốn có người xem lại từng video mình quay rồi chỉ chỗ sửa thì tôi có lớp Thầu Thực Chiến, nhưng cứ học hai buổi miễn phí trước đã.
Video quay xong, khách xem xong, rồi khách đi đâu? Tôi mở khóa Xây dựng hệ thống trang bán hàng tự động: 3 buổi tối Zoom, tôi làm mẫu từng bước để bạn dựng một trang quà tặng và một trang bán hàng trên Webcake, người lạ điền form là tên tự về Google Sheet, chuyển khoản xong được mời vào nhóm Zalo của bạn. Học phí 1.686.000đ, có ghi hình. Lớp mở theo đợt, đăng ký khi đợt đang học đã bắt đầu thì bạn học ở đợt tiếp theo.
Đọc thêm
