Cách làm việc với nhà thầu xây dựng: ngôi nhà đẹp là công của nhiều bàn tay
Anh chị vừa đọc xong bản hợp đồng, hoặc vừa ngồi cà phê với anh nhà thầu xong đứng dậy ra về, trong đầu chắc còn lởn vởn một câu: "Rồi mấy tháng tới sống chung với đội thợ này, làm sao cho êm đây?" Câu hỏi đó dễ thương lắm, và nó cho thấy anh chị đang đi đúng đường.
Bài này Khuôn không bàn kỹ thuật giám sát hay mẹo mặc cả. Khuôn muốn nói về một thứ ít ai nhắc: cách làm việc với nhà thầu xây dựng sao cho mình vừa trân trọng, vừa phối hợp được với những người thật sự dựng nên ngôi nhà. Để cả hành trình vừa nhẹ nhàng, vừa ra được căn nhà mình thương.
Qua hơn 200 chủ nhà Khuôn từng đồng hành, có một điều lặp đi lặp lại. Những công trình về đích vui vẻ nhất không phải nhờ chủ nhà giỏi soi lỗi nhất, mà nhờ chủ nhà biết làm cho đội thợ thấy mình được tôn trọng. Con người mà, ai được quý thì làm việc cũng khác.
Trước khi bàn cách làm việc với nhà thầu xây dựng, hãy nhìn lại họ là ai
Mình hay quen miệng gọi chung là "thợ", là "thầu", nghe gọn nhưng vô tình làm mờ đi khuôn mặt của từng người. Thử hình dung một chút nghen. Cái cầu thang anh chị sẽ đi lên mỗi tối là do bàn tay một người thợ xây từng bậc, canh cho đều. Bức tường con mình dựa lưng ngồi học là mồ hôi của người thợ hồ đứng nắng cả buổi trưa.
Ngôi nhà không tự mọc lên đâu. Nó gom lại từ rất nhiều bàn tay: người thiết kế vẽ giấc mơ, người thợ cả cầm cái cốt, mấy anh thợ phụ trộn hồ, bác thợ điện luồn từng sợi dây trong tường. Mỗi người góp một phần, mà phần nào cũng nằm lại trong nhà mình mấy chục năm.
Khi mình nhìn ra được từng con người phía sau chữ "nhà thầu", cách mình ứng xử tự nhiên sẽ ấm hơn. Và đó chính là nền móng cho mọi chuyện phối hợp về sau. Mà nền móng thì, như anh chị biết đó, quyết định căn nhà đứng vững tới đâu.
🎁 Quà tặng miễn phí cho anh chị
Tải ngay Bộ Cẩm Nang dành cho người xây nhà lần đầu — trọn bộ công cụ và 101 bí kíp giúp anh chị chuẩn bị kỹ, bớt lo, giảm phát sinh. Hoàn toàn miễn phí.
Chủ nhà là "chủ tịch", không phải người đi soi
Có một hiểu lầm nhỏ khiến nhiều anh chị mệt oan: nghĩ rằng làm chủ nhà là phải canh me, phải bắt lỗi, phải chứng minh mình không bị qua mặt. Đứng ở tâm thế đó thì ra công trường ngày nào cũng căng như dây đàn, mà căn nhà thì còn dài ngày lắm.
Khuôn hay ví chủ nhà giống như chủ tịch, như giám đốc của một dự án. Anh chị để ý mấy người lãnh đạo giỏi coi: họ đâu có đứng sau lưng nhân viên rình từng cái sai. Họ nói rõ mình muốn gì, giao đúng người đúng việc, rồi tin tưởng và tạo điều kiện cho anh em làm. Còn ở dưới là những người đang thực hiện ước mơ của chính mình.
Đội thợ, nhà thầu, giám sát, thiết kế, tất cả họ là người đồng hành, chứ không phải đối thủ ở hai chiến tuyến. Cứ mặc định họ có cái lý và cái nghề của họ. Khi mình bước vào công trường với ánh mắt "mình cùng làm căn nhà này cho đẹp" thay vì "để coi ông định giấu tôi cái gì", không khí đổi hẳn. Và không khí, tin Khuôn đi, nó ngấm vào từng viên gạch.
Vậy ngoài công trường, mình thể hiện sự trân trọng đó bằng gì cho cụ thể? Không phải bằng lời hoa mỹ đâu.
Ứng xử với thợ xây khi xây nhà: mấy điều nhỏ mà thấm
Cách ứng xử với thợ xây khi xây nhà cho ấm, hay ho nhất lại nằm ở mấy chuyện chẳng tốn kém bao nhiêu.
Một bình trà đá để góc mát cho anh em uống giữa trưa. Một câu "anh em nghỉ tay uống ly cà phê cái đã" vào buổi sáng. Bữa nào ghé công trình đúng giờ trưa, mua thêm chục cái bánh, ít trái cây để lại. Hôm trời mưa dầm, hỏi một câu "mấy anh về có ướt không". Nhỏ xíu vậy thôi, mà người thợ nào cũng nhớ nhà nào đối với mình có tình.
Khuôn không nói làm mấy điều đó để "mua chuộc" cho họ làm kỹ hơn đâu nghen. Nghĩ vậy là mình lại quay về cái tâm thế đổi chác mất rồi. Mình làm đơn giản vì đó là cách con người tử tế với con người. Nhưng cái hay là vầy: khi người thợ thấy mình được quý, tự nhiên họ để tâm hơn vào phần việc của họ. Cái tình nó chạy hai chiều như vậy đó.
Mà quý mến cũng có ranh giới cần giữ cho khéo. Thương anh em không có nghĩa là xuề xòa bỏ qua khi thấy chỗ chưa ổn. Vấn đề chỉ là mình nói ra bằng giọng nào thôi. Đó là chuyện tiếp theo.
Góp ý sao cho vừa rõ ý vừa giữ được tình
Đây là chỗ nhiều anh chị lấn cấn nhất. Thấy chỗ tô tường chưa phẳng, thấy viên gạch lát hơi lệch, muốn nói mà sợ mất lòng. Nín thì ấm ức. Nói ra thì sợ căng. Rồi cứ đứng đó phân vân.
Khuôn chia sẻ cách mình hay làm: tách bạch giữa con người và công việc. Mình không chê người thợ dở, mình chỉ nói về cái hạng mục cần chỉnh thôi. Thay vì buột miệng "sao làm ẩu vậy", thử đổi qua "anh ơi, chỗ này mình dặm lại cho phẳng giúp em với, để mai mốt sơn lên nó mới đẹp". Cùng một nội dung, mà một câu làm người ta co lại, một câu làm người ta muốn xắn tay làm cho mình.
Và luôn nhớ mình đang đứng ở vị trí người điều hành, có quyền yêu cầu đúng cái chất lượng đã thỏa thuận. Điều đó hoàn toàn chính đáng, chẳng có gì phải ngại. Chỉ là mình dùng cái quyền đó kèm theo sự tử tế. Yêu cầu cao mà thái độ ấm, đội thợ vừa nể vừa thương, làm gì có ai muốn làm dối với người như vậy.
Có một mẹo nhỏ nữa. Khi góp ý, mình dựa vào hồ sơ, bản vẽ, thỏa thuận đã ký, chứ đừng dựa vào cảm tính "tôi thấy nó xấu". Nói chuyện trên giấy tờ chung thì ai cũng tâm phục, không thành chuyện hơn thua cá nhân. Mà muốn có cái "giấy tờ chung" để mà dựa vào, thì mọi thứ phải rõ ràng ngay từ đầu. Cái gốc nằm ở đó.
Giữ mối quan hệ tốt với nhà thầu bắt đầu từ sự rõ ràng
Nghe hơi ngược, nhưng để giữ mối quan hệ tốt với nhà thầu cho lâu bền, thứ cần nhất không phải là nể nang nhau, mà là rõ ràng ngay từ đầu.
Rất nhiều mối bất hòa ở cuối công trình thật ra đã nảy mầm từ mấy chỗ mập mờ lúc đầu, cái lúc ai cũng ngại nói. Hạng mục này gồm gì, không gồm gì. Vật tư chủng loại nào. Thanh toán theo mốc ra sao. Phát sinh thì xử lý thế nào. Lúc đầu vui vẻ nên tặc lưỡi cho qua, tới giữa chừng đụng chuyện mới lôi nhau ra nói, thì khi đó cả tình lẫn tiền đều mệt.
Chủ nhà thông thái là người quyết trước những con số và nhu cầu của căn nhà mình: cần bao nhiêu phòng, vật tư tầm nào, ngân sách tới đâu, rồi mang ra trao đổi thẳng thắn với nhà thầu ngay từ lúc thương thảo. Cái gì rõ trên giấy thì sau này khỏi phải cãi bằng miệng. Sự rõ ràng đó không làm mối quan hệ lạnh đi đâu, ngược lại nó gỡ sẵn mấy cái ngòi trước, để mình với đội thợ còn lại toàn chuyện vui mà làm với nhau.
Nếu anh chị chưa biết bắt đầu tính toán khoản nào trước khoản nào, Khuôn có để sẵn một công cụ lập ngân sách xây nhà miễn phí tại ngodinhkhuon.vn/cong-cu-lap-ngan-sach/. Anh chị nhập vài thông số là ra được cái khung sơ bộ, cầm đi nói chuyện với nhà thầu cho vững bụng.
Khi mọi thứ minh bạch rồi, mình cũng nhẹ đầu hơn để nhìn ra một điều: căn nhà này đâu phải chỉ có mình với ông thầu, mà là cả một dàn người cùng gánh.
Phối hợp với đội thi công: đừng để "một ông thầu lo hết"
Có một câu Khuôn nghe hoài: "Nhà tôi đơn giản, chỉ cần ông thầu lo là xong." Nghe thì tiện thật, nhưng khi phối hợp với đội thi công, đây lại là chỗ dễ hụt nhất.
Khi chỉ có mình chủ nhà với một ông thầu, mà mình thì không rành chuyên môn, thì lấy ai soi giúp mình mấy chỗ mắt mình không thấy? Rồi làm với nhau lâu, quý mến nhau, tới lúc có chỗ chưa ổn lại nể, lại tặc lưỡi cho qua. Nhưng người ở trong căn nhà đó mấy chục năm là mình, chứ đâu phải ông thầu.
Phối hợp cho khỏe là biết dùng cái Khuôn hay gọi là đòn bẩy chuyên gia: ba người đồng hành gồm thiết kế, giám sát, và thầu thi công. Ba vai này hỗ trợ chéo nhau hay lắm. Thầu triển khai dựa trên bản vẽ của thiết kế. Giám sát lại dựa vào chính bản vẽ đó để soi thầu. Khi hai bên lệch nhau thì thiết kế ra làm trọng tài. Ba chân kiềng bao giờ cũng đứng vững hơn một chân.
Có chú Bảy, một chủ nhà Khuôn từng đồng hành, làm chuyện này gọn lắm. Chú mời bốn nhà thầu tới báo giá, rồi chọn một người làm giám sát và một người khác thi công. Vai giám sát với vai thi công tách ra hai người, thế là có người đứng ngoài soi giúp, mà vai nào cũng giữ được nghề của vai đó, chẳng ai phải khó xử.
Thuê thêm giám sát hay thiết kế thì tốn thêm một khoản, cái đó đúng. Ví dụ minh họa thôi nghen: giám sát thường tầm một tới hai phần trăm tổng, thiết kế cỡ một tới một phẩy năm phần trăm giá trị căn nhà, con số này tùy khu vực với quy mô mà xê dịch. Nhưng đổi lại mình có người đứng về phía chuyên môn cho mình, mình được nhẹ vai để lo mấy chuyện khác trong đời. Được với mất chỗ này mình tự cân, nhưng ít nhất hãy cân cho có chủ đích, đừng mặc định giao trọn gói rồi thôi.
Sắp xếp xong xuôi hết rồi, còn lại là phần đẹp nhất mà ít ai chịu nói tới.
Xây nhà là chuyện vui, biết ơn là gia vị của niềm vui
Anh chị biết không, mấy tháng xây nhà rồi sẽ qua rất nhanh. Cái đọng lại nhiều khi không phải là mình mặc cả bớt được nhiêu tiền, mà là mình đã sống quãng đó ra sao.
Khuôn để ý, tới ngày dọn vào, nhiều anh chị đứng nhìn cái cầu thang lại nhớ tới bàn tay người thợ hôm nào cặm cụi canh từng bậc cho đều, tự nhiên thấy thương căn nhà hơn. Ngôi nhà lúc đó không còn là mớ bê tông cốt thép nữa, nó thành nơi có kỷ niệm, có mấy gương mặt mình từng chia nhau ly cà phê buổi sáng.
Biết trân trọng đội thợ không làm mình yếu thế đi hay dễ bị "qua mặt" như nhiều người sợ đâu. Ngược lại là khác. Một chủ nhà vừa rõ ràng minh bạch, vừa ấm áp tử tế, là kiểu chủ nhà mà đội thợ nào cũng muốn làm hết lòng. Mình vừa được căn nhà chỉn chu, vừa được một hành trình nhẹ nhõm, mà biết đâu còn được thêm vài mối quen tử tế cho lần sửa sang sau này.
Nên nếu được gửi anh chị một điều cho cả chặng đường này, thì Khuôn xin gói lại ba ý: quyết cho rõ, phối hợp cho khéo, và thương cho thật. Ngôi nhà đẹp vốn là công của nhiều bàn tay. Mình chỉ cần biết ơn những bàn tay đó, thì đêm đầu tiên ngủ trong nhà mới, giấc ngủ sẽ ngon hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Cách làm việc với nhà thầu xây dựng thế nào cho vừa êm vừa được việc? Đặt mình ở vai người điều hành chứ không phải người đi soi: nói rõ mình muốn gì, thỏa thuận rành mạch trên giấy tờ ngay từ đầu, rồi tin tưởng giao việc. Khi cần góp ý thì tách bạch con người với công việc, dựa vào bản vẽ và hợp đồng đã ký chứ không dựa vào cảm tính. Yêu cầu cao mà thái độ ấm là công thức dễ chịu nhất cho cả hai bên.
Có nên tặng quà, mời cà phê cho thợ để họ làm kỹ hơn không? Mình làm mấy điều nhỏ đó vì tử tế với con người, chứ không nên nghĩ là để "mua" chất lượng. Ranh giới ở đó: mình vẫn có quyền yêu cầu đúng chất lượng đã thỏa thuận. Nhưng tự nhiên khi người thợ thấy được quý, họ thường để tâm hơn vào phần việc của mình, cái tình chạy hai chiều vậy đó.
Nhà nhỏ, đơn giản thì có cần thuê thêm giám sát và thiết kế không? Không bắt buộc, nhưng nên cân nhắc cho có chủ đích thay vì mặc định giao trọn gói cho một ông thầu. Khi tách vai giám sát và thi công ra, mình có người đứng ngoài về phía chuyên môn giúp mình soi những chỗ mắt mình không thấy. Chi phí có tốn thêm, anh chị tự cân theo túi tiền và quy mô căn nhà.
Giữ mối quan hệ tốt với nhà thầu quan trọng nhất là ở đâu? Ở sự rõ ràng ngay từ đầu, chứ không phải ở chỗ nể nang nhau. Hạng mục gồm gì, vật tư loại nào, thanh toán theo mốc nào, phát sinh xử lý ra sao, tất cả nên chốt rõ trên giấy lúc thương thảo. Rõ từ đầu thì cuối công trình khỏi phải cãi bằng miệng, cả tình lẫn tiền đều nhẹ.
Về tác giả
Bài viết bởi Kỹ sư Ngô Đình Khuôn, kỹ sư xây dựng, người sáng lập Công ty TNHH Xây Dựng HappyHouse. Hơn 10 năm trong nghề, Khuôn đã đồng hành cùng hơn 200 chủ nhà trên hành trình xây tổ ấm, và viết lại những gì học được cho anh chị chuẩn bị khởi công.
Gặp Khuôn tại: website ngodinhkhuon.vn · YouTube @ngodinhkhuon · Facebook /ngodinhkhuon66.
Đây là một bài trong chuỗi 101 Bí kíp xây nhà Khuôn viết mỗi ngày, anh chị rảnh thì ghé đọc thêm mấy bài trước cho vững tâm trước lúc khởi công nghen. Còn nếu muốn đi sâu hơn vào chuyện làm một chủ nhà điều hành cả cuộc chơi cho khỏe, Khuôn có gói lại trong khóa Chủ Nhà Thông Thái tại chunhathongthai.com, anh chị coi lúc nào rảnh cũng được.
Anh chị không phải xây nhà một mình
Chuỗi video hướng dẫn Chủ Nhà Thông Thái hiện đang mở sẵn 21 video cho anh chị học miễn phí, rải đủ chín giai đoạn, từ lúc còn đang tính tiền cho tới ngày dọn vào nhà ở. Khuôn chỉ xin email để lưu lại chỗ anh chị xem tới, không thu phí và không cần thẻ ngân hàng. Anh chị cứ xem thoải mái nha, thấy hợp thì mình đi tiếp cùng nhau, còn chưa hợp thì thôi cũng không sao đâu.
Mang theo bộ câu hỏi khi ra công trường
Nếu anh chị muốn có sẵn câu để hỏi nhà thầu và giám sát ở từng giai đoạn, Khuôn có cuốn cẩm nang Bộ Câu Hỏi Dành Cho Chủ Nhà — bản PDF 98 trang, 295 câu hỏi, đi từ trước khi đào móng cho tới ngày dọn vào ở. Mỗi hạng mục có sẵn câu hỏi cho anh chị, phần giám sát sẽ kiểm và lỗi hay gặp. Giá 168.000đ, chuyển khoản xong là đường dẫn tải về hộp thư trong vài phút.
Bài viết liên quan
