Tôi ra làm thầu riêng bằng con đường quen thuộc nhất: trước đó làm cho sếp, nhận phần nhân công, thấy mọi thứ êm nên nghĩ nhận trọn gói cũng chỉ là làm nhiều hơn một chút. Cái tôi chuẩn bị đủ là chuyên môn kỹ thuật. Cái tôi bỏ sót nằm ngoài kỹ thuật: cách báo giá, đồng vốn của chính mình, và một bộ tiêu chí để dám nói không với một công trình.

Công trình đầu tay dạy tôi đủ cả ba thứ đó trong một lần. Tổng lỗ 180 triệu.

Bài này tôi kể lại đúng chuyện ấy, không thêm bớt. Không phải để than, cũng không phải để dọa ai. Chỉ vì hồi đó tôi tìm mãi mà không thấy ai kể chuyện của họ ra bằng số, nên tôi phải tự trả tiền để biết.

Đoạn đường trước đó: nhận phần nhân công, và thấy mọi thứ đều êm

Trước khi ra riêng, tôi làm cho sếp và nhận phần nhân công.

Ở vị trí đó, nghề nhìn rất dễ thở. Đầu việc rõ ràng, ai đưa gì thì làm nấy. Tiền vào đều theo khối lượng làm được. Vật tư không phải lo, giá cả không phải lo, phần nào hớ phần nào không thì đã có người khác gánh. Việc của tôi là làm cho đúng và cho đẹp — mà đó lại đúng là thứ tôi tự tin nhất.

Chính cái êm đó sinh ra một ngộ nhận mà bây giờ nghĩ lại tôi thấy rõ mồn một: tôi tưởng nhận trọn gói chỉ là làm nhiều hơn một chút. Vẫn công việc ấy, chỉ rộng ra thôi. Thêm phần vật tư, thêm phần giá, thêm mấy đầu mối phải gọi.

Không phải vậy. Nhận nhân công và nhận trọn gói là hai nghề khác nhau, dùng hai bộ kỹ năng khác nhau. Tôi chuyển từ nghề này sang nghề kia mà mang theo đúng bộ đồ nghề cũ.

Hai kỹ sư ra riêng, một người đã hơn chín năm trong nghề

Chỗ này tôi muốn nói rõ, vì nó là phần khiến câu chuyện đáng kể.

Chúng tôi ra riêng có hai người, cả hai đều là kỹ sư. Người đồng hành với tôi đã hơn chín năm trong nghề. Nghĩa là trong nhóm đã có sẵn một người chín nghề, đọc bản vẽ nhanh, xử lý hiện trường gọn, thứ gì ngoài công trường cũng biết đường gỡ.

Vậy mà cả hai vẫn sập.

Nên nếu bạn đang đọc bài này và nghĩ “chắc do người ta còn non”, tôi xin nói trước là không phải. Cái thiếu của chúng tôi không nằm ở số năm đứng công trường. Bắt đầu sớm hay muộn không quan trọng bằng bắt đầu có hệ thống — và cái hệ thống đó thì không ai tự mọc ra sau vài năm đi làm thuê cả.

Vì sao tôi nhận công trình đó — phần khó nói nhất

Đây mới là chỗ đắt nhất của cả câu chuyện, và cũng là chỗ tôi mất nhiều năm mới dám nhìn thẳng.

Tôi nhận công trình đầu tay vì hai lý do. Không lý do nào trong hai lý do đó là lý do kinh doanh.

Lý do thứ nhất: người thân giới thiệu nên tôi nể. Người ta thấy quý mình mới giới thiệu. Mình từ chối thì thành ra chê việc, thành ra làm mất mặt người đã đứng ra nói tốt cho mình. Cái ngại đó có thật, và nó nặng hơn nhiều so với những gì người ngoài tưởng.

Lý do thứ hai, và tôi nghĩ đây mới là cái chính: tôi muốn cho thiên hạ biết mình đã có công trình đầu tay.

Bạn thử nhớ lại cảm giác đó xem. Học xong ngần ấy năm, đi làm thuê ngần ấy năm, nghe người ta gọi mình là kỹ sư mà trong lòng vẫn thấy trống. Rồi bỗng có một căn nhà mà mình được đứng tên, được nói “công trình của tôi”. Được đăng tấm hình đổ bê tông lên trang cá nhân. Được về nhà nói với gia đình rằng con đang làm công trình riêng.

Cái nhu cầu đó không xấu. Ai cũng có. Nhưng nó nguy hiểm ở chỗ nó không đi kèm một phép tính nào cả. Khi bạn nhận việc vì cần được công nhận, bạn sẽ không ngồi đo lường trước khi gật đầu — vì trong đầu bạn, câu trả lời đã có sẵn từ trước khi câu hỏi kịp hiện ra.

Tôi gật đầu trong tình trạng đó. Nhìn lại, tôi hay nói đùa với anh em một câu: phải biết sớm thì đi uống cà phê cho sướng. Nghe nhẹ vậy thôi, nhưng ý nó nghiêm túc — công trình đó, đáng lẽ tôi đừng nhận.

Cú thứ nhất: nhận việc mà chưa biết báo giá

Tôi nhận công trình đầu tiên khi chưa biết báo giá.

Viết ra một câu thì gọn vậy, nhưng nó là gốc của mọi thứ phía sau. Tôi biết cách làm ra căn nhà. Tôi không biết cách định giá căn nhà đó sao cho khi làm xong mình còn lại thứ gì.

Kết quả: tạch ngay ở công trình đầu, tổng lỗ 180 triệu.

Con số đó tôi để nguyên ở đây, không làm tròn cho đẹp, không kể lể thêm. Người làm nghề đọc tới đây là hiểu 180 triệu với một nhà thầu mới ra riêng nghĩa là gì.

Cú thứ hai: báo giá theo m², rồi cộng thêm chút cho chắc

Đây là sai lầm lớn nhất của tôi, và cơ chế của nó đơn giản tới mức hơi buồn cười.

Tôi thấy các anh em đi trước báo giá theo mét vuông. Người trong nghề, người có công trình thật, người mình vẫn kính trọng — họ báo vậy. Nên tôi mặc định đó là cách làm đúng, và tôi làm theo.

Rồi tôi tự trấn an bằng một động tác mà tôi tin là rất nhiều anh em cũng đang làm: cộng thêm chút cho chắc. Đưa giá cao lên tí là ngon. Có phần dư rồi thì lỡ có sót gì cũng đỡ.

Cái “cộng thêm chút” đó chính là thứ tạo ra ảo giác an toàn. Bạn không biết mình sót cái gì, sót bao nhiêu, nên bạn cũng không biết phần cộng thêm ấy có đủ hay không. Nó chỉ đủ để bạn ngủ được đêm hôm gửi báo giá.

Trong tổng lỗ 180 triệu ấy, riêng khoản nợ tôi phải trả cho người khác là gần 50 triệu.

Phần phương pháp — khi nào dùng giá mét vuông, khi nào bắt buộc phải bóc chi tiết — tôi đã viết riêng một bài rồi, không nhắc lại ở đây: Báo giá xây nhà theo m2 hay bóc chi tiết. Bài này tôi chỉ kể chuyện.

Cú thứ ba: không có vốn, nên tôi tiêu vào tiền tạm ứng của chủ nhà

Ra riêng mà không có vốn.

Có công ty thì có chi phí văn phòng. Chi phí đó không chờ ai cả, tháng nào cũng tới. Trong tay tôi lúc ấy chỉ có một dòng tiền duy nhất đang chảy: khoản tạm ứng của chủ nhà.

Nên tôi lấy tiền tạm ứng của chủ nhà nạp vào chi phí văn phòng công ty.

Giai đoạn đầu, việc đó trông hoàn toàn bình thường. Tài khoản có số dư, công trình vẫn chạy, không có dấu hiệu nào báo động cả. Nhưng số dư đó không phải phần lời của tôi — nó là tiền của phần việc tôi chưa làm.

Chưa đi tới đâu thì hụt tiền. Hụt tới mức chủ nhà phải đắp thêm để công trình được làm cho xong. Còn tiền đổ vào văn phòng thì hết sạch, không còn đồng nào.

Mất tiền còn gỡ được. Chỗ đứng trước một chủ nhà đã phải bỏ thêm tiền vì mình thì khó gỡ hơn nhiều. Cơ chế của cú này tôi đã tách ra viết riêng trong bài Lấy tiền công trình này đắp công trình kia.

Kết cục: căn nhà rất ổn, tờ báo giá thì không

Đây là chỗ tôi nghĩ bạn nên đọc chậm lại.

Công trình đó rất chất lượng. Chủ nhà rất ưng. Không có tranh chấp, không có kiện tụng, không có căn nhà nào nứt. Nếu chấm bằng thước của người kỹ sư thì chúng tôi làm tốt.

Mà lợi nhuận của chính công trình đó gần như âm 30%.

Tôi gọi nó là cú sốc đầu đời của hai kỹ sư giỏi mới ra nghề. Hai người, một người đã hơn chín năm nghề, làm ra một căn nhà mà chủ nhà hài lòng — và cầm về con số âm.

Giỏi kỹ thuật không cứu được một tờ báo giá sai

Bài học tôi rút ra từ đó, gói lại thành một câu: chất lượng thi công và kết quả tài chính là hai hệ thống tách rời nhau.

Tay nghề quyết định căn nhà. Tờ báo giá và dòng tiền quyết định phần lời. Bạn có thể thắng tuyệt đối ở vế đầu và thua sạch ở vế sau, mà trong suốt quá trình không ai nói cho bạn biết — vì chủ nhà chỉ nhìn thấy vế đầu, và họ đang khen bạn.

Chỗ trớ trêu là người càng giỏi kỹ thuật càng dễ vấp. Vì niềm tin ngầm trong đầu chúng ta là: làm tốt thì kiểu gì cũng ổn. Niềm tin đó đúng trong suốt quãng đi làm thuê, và nó sai ngay ngày đầu tiên bạn đứng tên một hợp đồng.

Câu chốt của tôi cho toàn bộ chuyện này: nhận kèo mà không đo lường, không phân tích kỹ lưỡng — tưởng chốt được kèo là xong.

Nói cho công bằng: không phải ai ra riêng cũng vấp như vậy

Tôi không muốn bài này biến thành lời cảnh báo suông kiểu “đừng ra riêng”.

Có người ra riêng rất êm. Thường là ba dạng: người có sẵn vốn lưu động đủ để không phải mượn dòng tiền công trình; người đi lên từ chỗ đã trực tiếp làm giá và làm hợp đồng chứ không chỉ làm kỹ thuật; và người bắt đầu bằng phần nhân công hoặc một hạng mục thầu phụ, học đủ rồi mới nhận trọn gói. Chuyện chọn giữa hai hình thức đó tôi có viết trong bài Nhận thầu nhân công hay trọn gói.

Cũng phải nói thêm: đây là chuyện của riêng tôi, ở một công trình cụ thể, tại một thời điểm cụ thể. Bạn ở địa bàn khác, tổ đội khác, loại khách khác thì con số sẽ khác. Cái tôi nghĩ dùng lại được không phải con số, mà là ba chỗ hở: lý do nhận việc, cách ra giá, và đồng vốn của chính mình.

Bốn câu tôi tự hỏi trước khi gật đầu, từ sau lần đó

Không phải quy trình gì to tát. Bốn câu, hỏi trước khi trả lời chủ nhà:

1. Tôi nhận việc này vì lý do gì? Nếu câu trả lời có chữ “nể”, hoặc có bóng dáng của việc muốn khoe, thì dừng lại một nhịp. Lý do cảm xúc không sai, nhưng nó phải đứng sau một phép tính, không được đứng thay. 2. Tôi có bảng chi tiết chưa, hay đang cầm một con số? Chưa có bảng thì chưa biết mình lời hay lỗ. Chưa biết lời lỗ thì chưa được gật. 3. Tiền của công trình này và tiền của tôi có nằm chung một chỗ không? Nếu chung, tôi sẽ tiêu vào nó. Chắc chắn. 4. Từ nay tới đợt thanh toán kế tiếp, tôi cần bao nhiêu tiền mặt để chạy? Không trả lời được câu này thì chưa nên nhận trọn gói.

Bốn câu đó, nếu có ai hỏi tôi hồi ấy, thì công trình đầu tay của tôi đã là một câu chuyện khác.

Nhìn lại, cái tôi thiếu không phải chuyên môn — chuyên môn thì hai anh em tôi có thừa. Cái tôi thiếu là một thứ tự làm việc: chọn việc mà nhận, để khách tự tìm tới thay vì đợi người quen giới thiệu, ngồi tư vấn cho đúng, rồi mới ra giá.

Nếu bạn muốn nghe tôi nói trọn chuyện này từ đầu, tôi có chương trình đào tạo miễn phí Làm Thầu Từ Số 0, hai buổi tối học online qua Zoom, đi hết bốn việc: chọn thị trường của mình, để khách tự tìm đến, ngồi tư vấn cho đúng, rồi báo giá mà vẫn còn lợi nhuận. Mỗi tháng tôi mở ít nhất một kỳ, nội dung làm mới theo đúng chỗ anh em đang vướng. Bạn để lại thông tin ở yes.ngodinhkhuon.vn, có lịch kỳ gần nhất tôi báo bạn.

Nếu bạn muốn bắt tay quay video ngay mà mở điện thoại lên chưa biết nói gì, tôi có Thử thách 28 ngày quay video công trình: giáo án 28 ngày viết sẵn cho người làm nghề, sáng mở ra là biết hôm nay quay gì, kèm 120 kịch bản mẫu. Phí 399.000đ, vào cửa có ngay 1 tháng DuTaFI Pro, đi hết 28 ngày thì được cộng thêm 12 tháng Pro.

Riêng phần khối lượng và đơn giá, tôi có bản miễn phí của DuTaFI để bạn tự bấm thử một bộ báo giá của mình.

Đọc thêm

• Công trình đầu tiên của nhà thầu mới thường đến từ đâu
• Tính lợi nhuận nhà thầu: cách tôi biết mình lời bao nhiêu trước khi bấm gửi

Còn bạn, công trình đầu tay của bạn để lại cho bạn cái gì? Kể tôi nghe ở phần bình luận.

Bài viết là chuyện thật của cá nhân tôi tại một công trình cụ thể. Con số nêu trong bài là con số của riêng công trình đó, không phải mức chung của nghề.

KS. Ngô Đình Khuôn — Kỹ sư xây dựng, người sáng lập Công ty TNHH Xây Dựng HappyHouse. 10 năm trực tiếp làm nghề. Website ngodinhkhuon.vn · YouTube @ngodinhkhuon · Facebook /ngodinhkhuon66.