Nhà mình nên ép cọc loại nào? Mấy câu Khuôn mong anh chị hỏi lúc còn trên bản vẽ
Chắc anh chị vừa lật tới trang kết cấu móng, thấy ký hiệu tim cọc chi chít, rồi mở điện thoại gõ “nên ép cọc loại nào”. Hoặc vừa nghe hàng xóm kể nhà họ ép cọc này cọc kia, giờ băn khoăn nhà mình có giống vậy không. Khuôn nói trước cho anh chị yên tâm: câu hỏi này anh chị không cần tự trả lời. Việc của anh chị nhẹ hơn nhiều, và làm được ngay tuần này.
Nói gọn: loại cọc do đất quyết định, người chốt là kỹ sư kết cấu dựa trên khảo sát địa chất. Việc của chủ nhà là hỏi đúng 6 câu khi mọi thứ còn nằm trên bản vẽ, lúc sửa còn nhẹ tay.
Khuôn là kỹ sư xây dựng, 10 năm trực tiếp làm nghề. Qua hơn 200 chủ nhà Khuôn từng đồng hành, có một cảnh lặp lại khá đều. Buổi ngồi với bên thiết kế, ai cũng hào hứng bàn phòng ngủ, cầu thang, mặt tiền. Tới trang móng thì gật đầu cho qua, vì “chỗ này để kỹ sư lo”. Mà cọc lại là khoản tiền lớn nằm dưới đất, làm xong rồi không ai nhìn thấy nữa. Chính chỗ đó, Khuôn mong anh chị chậm lại một nhịp.
Vì sao “nên ép cọc loại nào” không có một đáp án chung
Đất mỗi nơi mỗi khác. Miếng đất nhà anh chị với miếng đất cách đó vài trăm mét có thể cần hai loại cọc khác hẳn nhau.
Trong cẩm nang Bộ Câu Hỏi Dành Cho Chủ Nhà, có một ý Khuôn nhắc hoài: có cọc hay không là do đất quyết định, không phải vì nhà bên kia có thì nhà mình cũng phải có. Đất yếu, đất bùn, ao lấp thường cần cọc. Đất tốt mà tải nhỏ, có khi móng đơn hoặc móng băng là đủ.
Cơ sở đáng tin nhất để biết đất mình ra sao là khảo sát địa chất. Chưa có thì ít nhất bên thiết kế nên tham khảo các nhà xung quanh đã xây trên cùng khu đất. Hai nguồn này khác hẳn chuyện nghe kể bên ly cà phê sáng: “nhà ông Tư ép cọc kia ngon lắm”. Ông Tư nói thật lòng. Chỉ là đất nhà ông chưa chắc là đất nhà mình.
Vậy nhà phố hay gặp những loại cọc nào?
Các loại cọc xây nhà thường gặp: biết để hỏi, không phải để tự chốt
Khuôn kể tên các loại cọc xây nhà ra đây để anh chị nghe không bỡ ngỡ, ngồi với bên thiết kế biết đường hỏi lại. Chọn loại nào, xin để kỹ sư kết cấu chốt nghen.
Cọc bê tông cốt thép ép (ép neo hoặc ép tải). Loại phổ biến với nhà phố, kiểm soát được lực ép, lại ít chấn động.
Cọc khoan nhồi, hoặc mini pile đường kính nhỏ. Cọc khoan nhồi nhà phố thường được nhắc tới khi mặt bằng chật, nhà sát vách, tải lớn.
Cọc ly tâm dự ứng lực. Dành cho tải lớn, công trình lớn hơn.
Cọc tre, cọc tràm. Giải pháp truyền thống cho nền yếu, tải nhỏ, kinh phí thấp. Bà con miền Tây nghe chữ cừ tràm chắc thấy quen lắm.
Không có loại nào “tốt nhất”. Chỉ có loại hợp nhất với đất và tải của căn nhà. Vậy ai cầm trịch chuyện này?
Ai quyết loại cọc, và chủ nhà đứng ở đâu
Người đề xuất loại cọc, chiều dài, tiết diện và sức chịu tải là kỹ sư kết cấu, dựa vào hồ sơ khảo sát địa chất và tải trọng công trình. Phương án móng, cọc nằm trên hồ sơ thiết kế, không quyết theo lời truyền miệng.
Còn chủ nhà? Anh chị không cần biết tính toán. Chỉ cần biết hỏi, và hỏi đúng lúc.
“Đúng lúc” là khi mọi thứ còn trên giấy. Bàn trên bản vẽ thì sửa một nét bút. Tới lúc đào móng mới bàn, đổi phương án sẽ kéo theo chi phí và lịch thi công, điều không ai muốn, kể cả nhà thầu.
Muốn nghe Khuôn nói chuyện này cho quen tai trước, anh chị xem bài “Cọc và địa chất: nhà mình xài cọc nào, ai là người quyết?” trong 21 video hướng dẫn xây nhà miễn phí, chỉ cần email. Bài đó có thêm ba số điện thoại anh chị nên có trước khi gặp bên thiết kế, và một mẹo tiết kiệm ngay ở khâu cọc.
Khuôn xin chép nguyên văn lời chủ nhà Hà My (công trình An Bình):
“Mình không có thời gian nên phần cọc ban đầu đều giao cho giám sát. Tuy nhiên đến lúc nhớ đến công trình thì chỉ hỏi nay ép cọc sao rồi chứ không biết gì… Sau khi mua Ebook của Anh Khuôn về, chỉ cần hỏi thôi mà mấy anh thợ cứ bảo là có học chuyên ngành xây dựng hả.”
Khuôn đọc mà vui. Suy nghĩ của Khuôn là chủ nhà không cần thành kỹ sư. Có trong tay mấy câu hỏi đúng, cuộc nói chuyện ngoài công trường tự khác đi.
Vậy mấy câu hỏi đúng ấy là gì?
Sáu câu anh chị có thể hỏi bên thiết kế về cọc
Phần 0 trong cẩm nang là phần trước khi đào móng, gồm đúng 6 câu về thiết kế và cọc. Khuôn trích nguyên văn ba câu, ba câu còn lại Khuôn nói lại bằng lời thường:
- “Nhà mình xài cọc nào là hợp? (BTCT ép, khoan nhồi, ly tâm, hay cọc tre/tràm?)” (trang 16)
- “Điều kiện đất ở đây phù hợp với loại cọc nào nhất? (Đã có khảo sát địa chất chưa, hay đang dựa theo nhà kế bên?)” (trang 16)
- Phần cọc tốn chừng bao nhiêu, tính theo mét dài hay theo cây, và lỡ cọc phải ép sâu hơn dự kiến thì phần thêm tính sao?
- Giữa các phương án, phương án nào đỡ tiền nhất mà vẫn an toàn?
- Nên giao đội ép cọc riêng bên ngoài, hay để nhà thầu chính làm trọn luôn?
- “Nếu thuê đội ngoài: ai chịu trách nhiệm khi cọc lệch, gãy, và hồ sơ nghiệm thu cọc ai giữ?” (trang 16)
Anh chị để ý câu số 2. Vế trong ngoặc là chỗ Khuôn hay dò lại giúp chủ nhà nhất: phương án đang dựa vào khảo sát, hay dựa theo nhà kế bên?
Hỏi mấy câu này không phải soi mói ai. Bên thiết kế, nhà thầu, giám sát đều cùng phe với anh chị, ai cũng muốn căn nhà đứng vững.
Tiền cọc tính theo cái gì, và giao cho ai ép
Chi phí phần cọc thường tính theo mét dài (với cọc ép) hoặc theo cọc, theo đầu cọc, và thay đổi theo địa chất, độ sâu chối, thiết bị. Nên thay vì chỉ hỏi một con số trọn gói, anh chị xin báo giá theo đơn vị, rồi hỏi rõ phần ép sâu hơn dự kiến tính thế nào. Số tiền cụ thể tùy khu vực, tùy thời điểm, nên Khuôn không đưa con số ở đây để anh chị khỏi so khập khiễng.
Đất dưới kia đâu ai nhìn thấu trước. Có đơn giá rõ, chuyện thêm bớt chỉ còn là một phép nhân, ai nhìn vào cũng thấy công bằng.
Chuyện giao cho ai ép cũng vậy. Thuê đội chuyên ép cọc riêng, hay để nhà thầu chính làm luôn cho gọn, cả hai đều được. Điều Khuôn mong là ranh giới trách nhiệm rõ trước khi máy vào, tốt nhất ghi thành văn bản. Và dù ai thi công, hồ sơ nghiệm thu cọc phải có người giữ, rồi bàn giao lại cho anh chị.
Lực ép, độ chối, giấy tờ, nghe chuyên môn quá phải không? Đó là lý do có thiết kế và giám sát.
Phần nào nhờ thiết kế và giám sát lo
Trong cẩm nang, cạnh mấy câu hỏi về cọc có một khối ghi việc bên thiết kế và giám sát sẽ lo. Gói lại ba việc. Một, đề xuất loại cọc và sức chịu tải dựa trên khảo sát địa chất. Hai, ra bản vẽ móng cọc ghi rõ loại cọc, số lượng, vị trí tim cọc, lực ép hoặc độ chối cần đạt. Ba, lập hồ sơ nghiệm thu ép cọc có cả nhật ký ép cọc, kèm ranh giới trách nhiệm bằng văn bản nếu thuê đội ngoài.
Anh chị không phải đội nón bảo hộ đứng cạnh máy ép từ sáng tới chiều để dò từng cây cọc. Ghé công trình, hỏi giám sát một câu nhẹ nhàng: “Nhật ký ép cọc hôm nay mình ghi chưa anh?” Vậy là đủ. Cuối đợt ép, anh chị nhớ xin giữ một bộ hồ sơ.
Chính Khuôn nay cũng quản công trình qua báo cáo ảnh, biên bản nghiệm thu, nên cũng phải đi hỏi: đã đúng thiết kế chưa, nếu là chủ nhà mình có yên tâm không. Cuốn cẩm nang là bộ câu hỏi đó, viết bằng lời của chủ nhà.
Khuôn cũng xin nói một câu cho rõ: bài viết này để anh chị biết hỏi gì, không thay cho khảo sát địa chất, thiết kế kết cấu hay giám sát chuyên môn. Loại cọc, chiều dài, lực ép cụ thể, kỹ sư công trình của anh chị sẽ chốt.
Còn mấy chỗ hay vướng ở phần cọc, kèm cách gỡ.
Ba chỗ Khuôn hay gặp ở phần cọc, và lối ra
Chốt loại cọc theo lời truyền miệng. Kết quả có thể là cọc thừa, tốn tiền không cần, hoặc cọc thiếu, để nền phải gồng về lâu dài. Lối ra: hỏi câu số 2, xem phương án đang dựa vào khảo sát hay chỉ dựa vào nhà kế bên.
Chỉ hỏi giá trọn gói. Lúc phải ép sâu hơn, hai bên dễ hiểu mỗi người một kiểu. Lối ra: xin đơn giá theo mét hoặc theo cọc, nhờ ghi cách tính phần phát sinh ngay trong báo giá.
Thuê đội ép ngoài mà chưa rõ ranh giới với nhà thầu chính. Lỡ có cây cọc lệch, bên nào cũng có lý của mình, chủ nhà đứng giữa khó xử. Lối ra: câu số 6, viết thành vài dòng trên giấy trước khi máy vào.
Ba chỗ này không có gì đáng sợ. Chỉ là ba câu hỏi được hỏi sớm hơn một chút.
Xây nhà là chuyện vui. Khuôn vẫn thích không khí ngày ép cọc: tiếng máy ép chạy đều, trưa anh em thợ ngồi nghỉ với ly nước mía, chủ nhà ghé qua đứng nhìn từng cây cọc xuống mà mắt sáng rỡ. Phần cọc làm xong thì chìm dưới đất, không ai thấy nữa. Nhưng nếu nó được bàn kỹ từ trên bản vẽ, anh chị sẽ ngủ ngon hơn suốt những năm sống trong căn nhà đó.
Nếu anh chị muốn có sẵn 6 câu của Phần 0 cùng các câu hỏi cho từng giai đoạn phía sau, Khuôn đã gom lại trong cẩm nang Bộ Câu Hỏi Dành Cho Chủ Nhà: PDF khổ A5, 98 trang, 295 câu hỏi, đi từ buổi ngồi với bên thiết kế tới ngày dọn vào ở. Anh chị lưu trong điện thoại hoặc in ra tick bằng bút. Đi kèm có 21 video hướng dẫn và lời mời vào nhóm Zalo cộng đồng xây nhà.
Câu hỏi thường gặp
Nhà một trệt, tải nhỏ có cần ép cọc không?
Chưa chắc. Đất tốt, tải nhỏ có khi chỉ cần móng đơn hoặc móng băng. Còn nên ép cọc loại nào, hay không cần cọc, kỹ sư kết cấu sẽ chốt dựa trên khảo sát địa chất.
Chưa làm khảo sát địa chất thì sao?
Ít nhất bên thiết kế tham khảo các nhà xung quanh đã xây trên cùng khu đất. Anh chị cứ hỏi câu số 2 cho rõ.
Cọc khoan nhồi nhà phố có tốt hơn cọc bê tông cốt thép ép không?
Không có chuyện loại nào tốt hơn hẳn. Cọc bê tông cốt thép ép phổ biến với nhà phố, còn cọc khoan nhồi thường được tính tới khi mặt bằng chật, nhà sát vách, tải lớn. Loại hợp với đất và tải nhà mình mới là loại nên chọn.
Đã thuê giám sát rồi thì còn cần hỏi không?
Vẫn nên hỏi, mà hỏi nhẹ thôi. Câu hỏi không thay việc của giám sát, chỉ giúp hai bên nói cùng một ngôn ngữ, và bộ hồ sơ nghiệm thu cọc (lực ép, độ chối, nhật ký ép cọc) về đúng tay anh chị.
Về người viết. Ngô Đình Khuôn là kỹ sư xây dựng, người sáng lập Công ty TNHH Xây Dựng HappyHouse, 10 năm trực tiếp làm nghề và đã đồng hành hơn 200 chủ nhà từ bản vẽ tới ngày dọn vào ở. Anh chị có thể gặp Khuôn tại ngodinhkhuon.vn, YouTube @ngodinhkhuon và Facebook /ngodinhkhuon66.
Anh chị không phải xây nhà một mình
Chuỗi video hướng dẫn Chủ Nhà Thông Thái hiện đang mở sẵn 21 video cho anh chị học miễn phí, rải đủ chín giai đoạn, từ lúc còn đang tính tiền cho tới ngày dọn vào nhà ở. Khuôn chỉ xin email để lưu lại chỗ anh chị xem tới, không thu phí và không cần thẻ ngân hàng. Anh chị cứ xem thoải mái nha, thấy hợp thì mình đi tiếp cùng nhau, còn chưa hợp thì thôi cũng không sao đâu.
Mang theo bộ câu hỏi khi ra công trường
Nếu anh chị muốn có sẵn câu để hỏi nhà thầu và giám sát ở từng giai đoạn, Khuôn có cuốn cẩm nang Bộ Câu Hỏi Dành Cho Chủ Nhà, bản PDF 98 trang, 295 câu hỏi, đi từ trước khi đào móng cho tới ngày dọn vào ở. Mỗi hạng mục có sẵn câu hỏi cho anh chị, phần giám sát sẽ kiểm và lỗi hay gặp. Giá 168.000đ, chuyển khoản xong là đường dẫn tải về hộp thư trong vài phút.
Bài viết liên quan
