Những câu hỏi cần biết khi xây nhà: không cần làm kỹ sư, chỉ cần hỏi đúng lúc
Chắc anh chị vừa mở điện thoại, gõ vào ô tìm kiếm mấy chữ đại loại "những câu hỏi cần biết khi xây nhà", rồi hơi khựng lại vì kết quả trả về toàn thuật ngữ nghe lùng bùng. Nào hệ số thép, nào mác bê tông, nào hệ đà kiềng. Đọc một hồi tự nhiên thấy mình nhỏ xíu, kiểu "trời ơi, học chừng này thứ chắc tới già cũng chưa xây nổi cái nhà".
Khuôn xin nói ngay một câu cho anh chị nhẹ lòng. Anh chị không hề dốt, cũng chẳng chậm hơn ai đâu. Nghề xây dựng nó vốn nhiều chữ nghĩa vậy đó, người trong nghề học mấy năm mới rành, mình đâu có nghĩa vụ phải giỏi bằng họ.
Anh chị nhớ giùm Khuôn một ý này thôi cũng đủ: chủ nhà không cần trở thành kỹ sư. Mình chỉ cần biết đặt đúng câu hỏi vào đúng lúc, vậy là đủ để giữ tiền, giữ chất lượng, và giữ luôn giấc ngủ ngon suốt mùa xây nhà.
Qua hơn 200 chủ nhà Khuôn từng đồng hành, Khuôn để ý một điều vui vui. Người xây nhà nhẹ nhàng nhất chưa chắc là người biết nhiều nhất về kỹ thuật. Họ chỉ là người biết mình cần hỏi gì, hỏi ai, và hỏi lúc nào. Bài này Khuôn muốn ngồi kể với anh chị đúng cái đó.
Vì sao "biết hỏi" lại quý hơn "biết làm"
Mình thử hình dung một chút cho dễ nghen. Chủ nhà giống như chủ tịch của một dự án nho nhỏ mang tên "căn nhà mơ ước". Ông chủ tịch đâu cần tự tay trộn hồ hay buộc thép, việc đó đã có người làm. Cái ông chủ tịch cần là biết đặt câu hỏi đúng để mọi người bên dưới làm trúng ý mình.
Anh chị để ý mà xem, người điều hành giỏi trên đời này hiếm khi là người rành kỹ thuật nhất phòng. Họ là người biết câu hỏi nào cần được trả lời trước khi đặt bút ký. Xây nhà y hệt vậy.
Mà tin vui là, tập đặt câu hỏi thì ai cũng học được trong một buổi cà phê, còn trở thành kỹ sư kết cấu thì phải mất mấy năm. Nói vậy để anh chị thấy mình đang đứng ở phần dễ của câu chuyện, chứ không phải phần khó.
Vậy thì câu hỏi kế tiếp rất tự nhiên. Hỏi cái gì, và quan trọng hơn, hỏi vào lúc nào?
🎁 Quà tặng miễn phí cho anh chị
Tải ngay Bộ Cẩm Nang dành cho người xây nhà lần đầu — trọn bộ công cụ và 101 bí kíp giúp anh chị chuẩn bị kỹ, bớt lo, giảm phát sinh. Hoàn toàn miễn phí.
Bí mật nằm ở chữ "đúng lúc", không nằm ở chữ "nhiều"
Đây là chỗ Khuôn muốn nhấn mạnh nhất trong cả bài. Cùng một câu hỏi, đặt đúng thời điểm thì mọi chuyện nhẹ tênh, còn đặt trễ một nhịp thì có khi chỉ còn nước ngồi thở dài mà tiếc.
Hỏi "nhà mình cần mấy phòng ngủ" lúc đang ngồi với gia đình thì đúng lúc. Cũng câu đó mà đợi tới khi thợ xây tường xong mới hỏi thì trễ mất rồi, giờ muốn sửa là phải đục ra làm lại, vừa tốn vừa tiếc.
Cho nên chuyện chủ nhà cần hỏi gì khi xây nhà không phải là gom cho được một danh sách thật dài rồi học thuộc lòng. Nó là biết rải đúng câu hỏi vào đúng giai đoạn của hành trình. Xây nhà đi qua chín giai đoạn, từ lúc ấp ủ cho tới ngày dọn vào ở. Mỗi giai đoạn chỉ có một hai câu hỏi "chìa khóa". Trả lời xong câu đó là mình cứ thủng thẳng bước tiếp, khỏi lo.
Mình đi lần lượt qua vài giai đoạn quan trọng nhất nghen, bắt đầu từ giai đoạn mà người ta hay bỏ quên nhất.
Trước khi vẽ một nét nào, hãy hỏi chính gia đình mình
Nhiều anh chị vừa ấp ủ chuyện xây nhà là gọi ngay cho nhà thầu, hỏi "một mét vuông nhiêu tiền". Khuôn hiểu mà, ai cũng nôn nao muốn biết con số. Nhưng nếu được, mình khoan hỏi giá vội.
Câu hỏi đầu tiên, mà có lẽ cũng là câu quan trọng nhất của cả cuộc xây nhà, lại không dành cho ai ngoài kia. Nó dành cho chính gia đình mình: "Nhà mình sẽ sống ra sao trong căn nhà này, mười năm, hai mươi năm tới?"
Ba mẹ có tính về ở chung không? Mấy đứa nhỏ lớn lên có cần phòng riêng không? Mình thích buổi sáng nắng rọi vào bếp, hay thích một góc ban công ngồi uống trà? Nghe thì đơn giản vậy thôi, nhưng chính mấy câu này quyết định căn nhà, chứ không phải cái báo giá trên mạng.
Đường đi nhẹ nhất ở đây rất gọn. Trước khi gặp bất cứ ai, anh chị ngồi lại với cả nhà một buổi, ghi ra công năng mình cần, rồi chọn lấy ít nhất ba phương án phong cách mình thích. Cầm được tờ giấy đó trong tay rồi, đi gặp thiết kế hay nhà thầu, mình mới là người dẫn chuyện.
Ghi xong nhu cầu, tới lúc mang nó đi gặp người đầu tiên trong đội đồng hành của mình.
Khi ngồi với đơn vị thiết kế, chủ nhà nên hỏi gì
Gặp thiết kế, nhiều anh chị ngại, sợ hỏi trật rồi bị chê không biết gì. Khuôn nói thiệt, người thiết kế tử tế còn mừng khi gặp chủ nhà biết hỏi, vì như vậy họ vẽ trúng ý, đỡ phải sửa tới sửa lui.
Vài câu anh chị cứ mạnh dạn đặt lên bàn. Trước hết là câu này: bản vẽ này có đủ để nhà thầu thi công không, hay mới chỉ là hình phối cảnh cho đẹp? Đây là câu quan trọng ngầm mà ít người nhớ hỏi. Trong hơn 200 chủ nhà Khuôn đồng hành, có một anh thuê thiết kế hẳn hoi, vậy mà tới lúc kêu thợ mới biết bộ hồ sơ không dùng để thi công được, đành tốn thêm một lần tiền thuê vẽ lại. Khuôn kể chuyện này không phải để anh chị lo, mà để anh chị nhớ giùm: chỉ cần hỏi trước một câu là mình tránh được cả khoản đó.
Rồi hỏi thêm cho tròn: công năng em dặn đã vô đủ trong bản vẽ chưa? Xây theo bản vẽ này thì chi phí rơi vào khoảng nào? Sau này thi công có chỗ vướng thì anh có ra hiện trường cùng em không?
Nói cho cùng, mình xem người thiết kế là bạn đồng hành để biến nhu cầu thành hình hài, chứ không phải người mình phải nể tới mức không dám mở miệng. Hỏi kỹ ở khâu giấy tờ này rẻ hơn nhiều so với sửa trên tường gạch.
Có bản vẽ dùng được rồi, mình mới bước sang giai đoạn mà nhiều người hồi hộp nhất: chọn nhà thầu.
Câu hỏi cho nhà thầu xây nhà, hỏi để hiểu chứ không phải để bắt bẻ
Tới đoạn chào thầu, anh chị đừng biến buổi gặp thành cuộc hỏi cung nghen. Mình hỏi để hiểu cách họ làm, để chọn được người hợp, chứ không phải để dồn người ta vào chân tường.
Mấy câu hỏi cho nhà thầu xây nhà mà Khuôn thấy đáng hỏi nhất, xin gửi anh chị. Câu đầu: báo giá này gồm những gì và chưa gồm những gì? Đây là câu tách được báo giá thật thà với báo giá "đẹp mà thiếu". Cùng một căn nhà có thể ra ba con giá khác nhau khá xa, phần lớn là do cái gì được tính vào và cái gì bị để ra ngoài.
Hỏi tiếp: vật tư anh dùng chủng loại nào, thương hiệu gì? Lỡ phát sinh thì mình xử lý và tính tiền ra sao? Tiến độ dự kiến chừng bao lâu? Chế độ bảo hành thế nào? Chỗ bảo hành này anh chị cứ lấy một cái mốc thường gặp để hỏi cho dễ, phần hoàn thiện hay quanh 24 tháng, phần kết cấu có khi tới 15 năm, còn cụ thể ra sao thì ghi rõ trong hợp đồng.
Có một câu nữa ít người hỏi mà lại hay: anh có nhận làm khi nhà em có thêm một người giám sát riêng không? Câu này để lộ tính cách nhà thầu liền. Trong số chủ nhà Khuôn đồng hành có chú Bảy, chú mời tới bốn nhà thầu báo giá, rồi chọn một người làm giám sát và một người khác thi công. Khuôn thích cách chú làm chỗ này: có người soi giúp mình, mà mình vẫn giữ vai người cầm chịch.
Điều Khuôn mong anh chị mang theo là: đừng dồn hết niềm tin vào mỗi ông thầu rồi phó mặc. Không phải vì nghi ngờ ai, mà vì người sống trong căn nhà mấy chục năm là mình. Hỏi rõ từ đầu thì sau này khỏi phải nể nhau mà lỡ bỏ qua cái sai.
Ký hợp đồng xong, tưởng nhẹ gánh, ai dè giai đoạn cần mắt sáng nhất mới thật sự bắt đầu.
Trong lúc thi công phần thô, hỏi để khỏi phải đục ra làm lại
Phần thô chiếm khoảng 55% giá trị căn nhà, con số tỷ lệ này để anh chị hình dung độ nặng của nó. Đây là bộ xương, làm sai thì sửa cực mà tốn. Nhưng anh chị đừng lo, ở giai đoạn này mình không cần biết trộn bê tông, chỉ cần thuộc vài câu hỏi mộc mạc.
Ra công trình, mình cứ hỏi thợ: hôm nay đội làm tới hạng mục gì rồi anh? Cái này so với bản vẽ khớp chưa? Thép với bê tông chỗ này đúng loại như trong hợp đồng phải không? Có hạng mục nào sắp đổ bê tông mà em nên ra coi không?
Câu cuối cùng đó quý lắm. Vì có những thứ như thép sàn, đường ống âm tường, một khi đổ bê tông phủ lên là nằm trong đó luôn, sau này muốn kiểm cũng chịu. Biết hỏi "sắp tới có công đoạn nào che khuất không" là mình canh được đúng lúc để ghé mắt qua.
Còn cách giữ cho giai đoạn này nhẹ nhàng thì đơn giản tới bất ngờ. Anh chị chịu khó ghé công trình đều đặn, xách theo ly cà phê mời anh em thợ, hỏi han vài câu. Vừa ấm cái tình, vừa nắm được việc. Thợ thấy chủ nhà quan tâm đúng cách thì tự nhiên tay nghề cũng kỹ hơn.
Xương dựng xong xuôi, tới lúc khoác áo cho căn nhà, mà đây cũng là lúc dễ vui quá rồi quên hỏi.
Hoàn thiện và nghiệm thu, vài câu bình tĩnh trước khi dọn vào
Tới đoạn sơn nước, lát gạch, gắn thiết bị, anh chị bắt đầu thấy hình hài căn nhà mình, vui lắm. Nhưng đây cũng là lúc dễ "gật cho xong" vì nôn dọn vào.
Mình ráng giữ lại vài câu hỏi bình tĩnh: hạng mục này đúng mẫu, đúng màu mình chọn chưa? Gạch có chỗ nào bị cấn, bị phồng không? Điện nước chạy thử hết chưa, có chỗ nào rịn rỉ không? Giấy tờ bảo hành thiết bị anh giao đủ cho em chưa?
Việc nên làm trước khi ký nghiệm thu và thanh toán đợt cuối là đi một vòng thật chậm. Mở hết vòi nước, bật hết công tắc, kéo thử từng cánh cửa. Phát hiện lúc này thì sửa còn dễ, chứ dọn đồ vào rồi mới thấy thì phiền hơn nhiều.
Nói tới đây, chắc vẫn còn một anh chị nào đó ôm trong bụng một băn khoăn rất thật. Khuôn để dành nó cho phần cuối.
"Nhưng em có biết gì đâu mà hỏi?"
Đây là câu Khuôn nghe nhiều nhất, và cũng là câu Khuôn thương nhất. Nhiều anh chị ngại không phải vì lười, mà vì thấy mình trắng tay, chẳng biết bắt đầu hỏi từ đâu.
Khuôn xin nói nhỏ cho yên lòng. Không ai bắt anh chị tự nghĩ ra hết mọi câu hỏi đâu. Cái mình cần chỉ là một tấm bản đồ có sẵn những câu hỏi chính, xếp theo đúng thứ tự thời gian. Có bản đồ đó rồi, tới giai đoạn nào mình giở ra giai đoạn đó mà hỏi theo. Nhẹ vậy thôi.
Chuyện xây nhà cần lưu ý những gì nghe thì mênh mông, mà khi mình chẻ nó ra thành từng giai đoạn, mỗi giai đoạn dăm câu hỏi, thì tự nhiên nó vừa tầm tay liền. Bỏ ra một giờ hôm nay để nắm mấy câu hỏi này, anh chị đổi được biết bao đêm trằn trọc sau này. Hiểu trước bao giờ cũng rẻ hơn sửa sai.
Anh chị biết không, khi mình biết mình sẽ hỏi gì ở mỗi giai đoạn, cái cảm giác sợ hãi ban đầu tự nó tan đi hồi nào không hay. Chỗ đó nhường lại cho một sự háo hức nhẹ nhàng, kiểu "à, tới bước này mình hỏi câu này là được".
Xây nhà, xét cho cùng, là chuyện vui
Khuôn luôn tin xây nhà phải là một chuyện vui, chứ không phải một trận đánh mà mình lúc nào cũng thủ thế. Mình đâu có thắng ai. Mình chỉ đang cùng mấy người bạn đồng hành, là thiết kế, giám sát và nhà thầu, dựng nên chỗ để cả gia đình về ngủ ngon mỗi tối.
Cái quyền "hỏi" đó là cái quyền đẹp nhất của người chủ nhà. Hỏi không phải để làm khó ai, mà để mình hiểu chính căn nhà của mình. Một khi anh chị hiểu nhà mình rồi, thì cái đêm đầu tiên dọn vào, nằm nghe tiếng quạt quay đều đều trên trần, anh chị sẽ ngủ một giấc thật tròn, bởi biết từng viên gạch trên đầu mình đều đã được hỏi han tử tế.
Nếu anh chị muốn hình dung rõ hơn mỗi đồng tiền sẽ đi về đâu trước khi bắt tay vào, cứ ghé thử công cụ lập ngân sách xây nhà miễn phí tại ngodinhkhuon.vn/cong-cu-lap-ngan-sach/, gõ vài con số cho quen tay. Còn nếu anh chị muốn đi sâu hơn vào cách làm một người chủ nhà thảnh thơi, khóa "Chủ Nhà Thông Thái" tại www.chunhathongthai.com là nơi Khuôn kể chậm rãi từng giai đoạn một.
Vài câu anh chị hay hỏi Khuôn thêm
Chủ nhà cần hỏi gì khi xây nhà, nếu chỉ nhớ được vài câu? Nhớ ba câu là đủ dùng cho cả hành trình. Với gia đình: "nhà mình sẽ sống ra sao mười, hai mươi năm tới?". Với thiết kế: "bản vẽ này có đủ để thi công không?". Với nhà thầu: "báo giá gồm những gì và chưa gồm những gì?". Ba câu đó khóa được ba khúc dễ đội tiền nhất.
Xây nhà cần lưu ý những gì ở giai đoạn dễ mất tiền nhất? Giai đoạn phần thô, cái phần chiếm quãng 55% giá trị căn nhà (con số này chỉ để anh chị hình dung độ nặng). Ở đó, thép sàn và ống âm tường một khi đổ bê tông phủ lên là nằm luôn trong đó. Anh chị chỉ cần hỏi trước "sắp tới có công đoạn nào che khuất không" để canh ra coi đúng lúc.
Câu hỏi cho nhà thầu xây nhà nào giúp lộ rõ người tử tế nhất? Theo Khuôn thấy là câu: "anh có nhận làm khi nhà em có thêm một người giám sát riêng không?". Người làm ăn đàng hoàng thường vui vẻ đồng ý, vì họ không ngại có người soi. Hỏi câu này không phải để nghi ngờ ai, mà để mình vẫn giữ được vai người cầm chịch.
Em không biết gì về kỹ thuật thì bắt đầu hỏi từ đâu? Bắt đầu từ một tấm bản đồ câu hỏi xếp theo chín giai đoạn, tới giai đoạn nào giở ra hỏi theo giai đoạn đó, không cần thuộc lòng. Anh chị hoàn toàn không cần trở thành kỹ sư. Chỉ cần biết đặt đúng câu hỏi vào đúng lúc là đã đủ giữ tiền và giữ chất lượng rồi.
Về tác giả
Ngô Đình Khuôn là Kỹ sư xây dựng, người sáng lập Công ty TNHH Xây Dựng HappyHouse. Với 10 năm trong nghề và đã đồng hành cùng hơn 200 chủ nhà, Khuôn viết chuỗi bài này để chia sẻ đúng những gì một người chủ nhà cần biết, bằng giọng của một người em đi trước chỉ đường chứ không phải người thầy dạy dỗ.
Anh chị có thể gặp Khuôn tại website ngodinhkhuon.vn, kênh YouTube @ngodinhkhuon và Facebook /ngodinhkhuon66.
Đây là một bài trong chuỗi "101 Bí kíp xây nhà" Khuôn viết mỗi ngày. Bài kế tiếp mình sẽ ngồi với nhau lâu hơn ở đúng cái giai đoạn đầu tiên, chuyện bắt đầu từ nhu cầu của gia đình mình. Anh chị nhớ ghé đọc tiếp nghen.
Anh chị không phải xây nhà một mình
Chuỗi video hướng dẫn Chủ Nhà Thông Thái hiện đang mở sẵn 21 video cho anh chị học miễn phí, rải đủ chín giai đoạn, từ lúc còn đang tính tiền cho tới ngày dọn vào nhà ở. Khuôn chỉ xin email để lưu lại chỗ anh chị xem tới, không thu phí và không cần thẻ ngân hàng. Anh chị cứ xem thoải mái nha, thấy hợp thì mình đi tiếp cùng nhau, còn chưa hợp thì thôi cũng không sao đâu.
Mang theo bộ câu hỏi khi ra công trường
Nếu anh chị muốn có sẵn câu để hỏi nhà thầu và giám sát ở từng giai đoạn, Khuôn có cuốn cẩm nang Bộ Câu Hỏi Dành Cho Chủ Nhà — bản PDF 98 trang, 295 câu hỏi, đi từ trước khi đào móng cho tới ngày dọn vào ở. Mỗi hạng mục có sẵn câu hỏi cho anh chị, phần giám sát sẽ kiểm và lỗi hay gặp. Giá 168.000đ, chuyển khoản xong là đường dẫn tải về hộp thư trong vài phút.
Bài viết liên quan
