Có nên nhận công trình xa nhà không? Với tôi, câu trả lời gọn: chỉ nhận trong khoảng còn đi về được trong ngày, và với đường sá nơi tôi làm thì khoảng đó rơi vào chừng 60km. Không phải vì xa hơn thì không làm nổi, mà vì qua khoảng đó, ba thứ cùng lúc trượt khỏi tay tôi: chất lượng, tổ đội, và phần lời. Bán kính ở đây không phải thước đo địa lý — nó là thước đo kinh doanh.

Nghe thì như đang tự giới hạn mình lại. Thực tế đó là cách chọn một thị trường ngách cho riêng mình — với người đi lên từ con số 0, tôi cho rằng đó là quyết định có sức nặng nhất trong năm đầu làm nghề.

Bán kính là thước đo kinh doanh, không phải thước đo địa lý

Con số 60 không thiêng. Bạn ở vùng đường tốt thì bán kính rộng hơn; bạn ở thành phố lớn, đi mười lăm cây số mất một tiếng rưỡi vào giờ cao điểm thì bán kính hẹp lại. Cái cần giữ không phải con số, mà là điều kiện: sáng đi, làm được việc ở công trình, chiều về nhà, và ngày mai lặp lại được như vậy mà không kiệt sức.

Vì sao điều kiện đó quan trọng đến thế? Vì nghề thầu nhà dân sống bằng sự có mặt. Một căn nhà phố có tới 176 hạng mục phải làm và phải nghiệm thu, chưa tính phần thiết kế — mỗi hạng mục là một chỗ có thể lệch cao độ, lệch chủng loại, lệch cách làm so với cái bạn dặn hôm trước. Người ghé được là người chặn được cái lệch khi nó còn nhỏ. Người không ghé được chỉ còn cách nghe kể qua điện thoại, mà ảnh chụp gửi qua Zalo bao giờ cũng đẹp hơn thực tế một chút.

Khi còn đi về được trong ngày, việc ghé công trình là một quyết định nhỏ — rảnh thì ghé. Vượt ngưỡng đó, mỗi lần ghé thành một chuyến đi phải sắp xếp: nghỉ lại, bỏ một ngày ở các công trình khác, tốn tiền. Mà cái gì đã phải sắp xếp thì tự nhiên bạn đi ít lại. Đó là chỗ mọi thứ bắt đầu trượt.

Cách tôi đo bán kính: bằng đồng hồ, chứ không bằng bản đồ

Nhiều anh em vẽ bán kính bằng cách mở bản đồ ra rồi lấy số cây số. Tôi làm khác, vì cây số nói dối.

Tôi đo bằng ba lần chạy thử. Lần thứ nhất chạy vào đúng khung giờ mình hay đi — sáng sớm ngày thường, chứ không phải chủ nhật đường vắng. Lần thứ hai chạy vào ngày mưa, vì vùng nào cũng có đoạn hễ mưa xuống là khác hẳn. Lần thứ ba chạy có chở theo thứ mình hay chở: mấy cây thép mẫu, cái máy, hoặc chở thêm một người.

Rồi cộng thêm phần hầu như không ai cộng: thời gian đứng lại ở công trình. Ghé mà chỉ nhìn mười lăm phút rồi quay đầu thì chuyến đi ấy gần như vô ích — muốn có tác dụng thì phải đủ lâu để đi hết một vòng, nghe tổ trưởng nói, chụp lại mấy chỗ cần chụp, dặn việc cho ngày mai.

Lấy tổng thời gian đó đặt cạnh một ngày làm việc của bạn. Còn dư đủ để ghé thêm một công trình khác hoặc gặp một khách mới thì chỗ đó vẫn nằm trong bán kính. Không còn dư gì thì bạn đang đứng ngay mép. Con số cây số ra từ phép đo này mới là bán kính của bạn — nó có thể lớn hơn hoặc nhỏ hơn con số tôi dùng, và như vậy mới đúng.

Chất lượng chỉ giữ được bằng những lần ghé bất chợt

Điều tôi giữ suốt mười năm làm nghề là không dám làm ẩu công trình nào. Nhưng “không làm ẩu” không phải một lời hứa, nó là một lịch trình. Có những khúc bạn phải có mặt: lúc giăng dây định vị, lúc nghiệm thu thép trước khi đổ, lúc đổ bê tông, lúc cán nền, lúc ốp lát ra hình. Bỏ một khúc thì cái sai không hiện ra ngay — nó nằm im dưới lớp vữa, tới vài tháng sau mới hiện, lúc đã phải đục ra để sửa.

Còn một loại có mặt nữa quan trọng không kém: những lần ghé không báo trước. Không phải để bắt lỗi ai, mà vì công trường vận hành khác đi khi mọi người biết bạn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Loại ghé đó chỉ tồn tại trong bán kính đi về được trong ngày — xa hơn thì mọi chuyến đi đều báo trước, và bạn chỉ thấy cái người ta chuẩn bị cho bạn thấy.

Tổ đội là thứ rơi rụng đầu tiên khi đi xa

Người mới làm thầu hay nghĩ tài sản của mình là công trình đang có. Tôi nghĩ tài sản thật là tổ đội đang đi cùng mình. Thợ có gia đình, có nhà, có con đi học. Công trình gần thì họ về nhà mỗi tối và làm tiếp cho bạn ở căn kế tiếp. Công trình xa thì phải ở lại: thuê chỗ ở, ăn uống ngoài, cuối tuần chạy về. Chi phí đó đi vào giá công, và tệ hơn, nó làm tổ đội hao mòn — đi vài tháng là có người xin nghỉ, có người nhận việc khác gần nhà hơn.

Mất một tổ đội quen tay đắt hơn nhiều so với khoản chênh của một công trình xa. Đội mới phải làm quen lại từ đầu, và vài công trình đầu với đội mới luôn tốn hơn — tốn thời gian, tốn sửa, tốn cả uy tín nếu chẳng may lệch tay. Giữ công trình trong một vùng là cách nuôi tổ đội bền nhất: họ có việc liên tục mà không phải bỏ nhà, nên họ ở lại với bạn.

Chi phí đi lại là khoản không có dòng nào trong dự toán

Đây là chỗ phần lời bị ăn mà tờ báo giá không hề báo động. Bạn thử tính một vòng cho một công trình ở xa: xăng xe mỗi chuyến; tiền ăn ở mỗi lần ngủ đêm; phụ cấp cho thợ ở xa; chi phí vận chuyển vật tư từ nguồn quen thay vì mua tại chỗ; và cả những chuyến đi phát sinh không ai lên kế hoạch trước — chủ nhà đổi ý, thợ làm sai phải xuống xử lý.

Nhưng có một khoản còn nặng hơn tiền mà hầu như không ai ghi vào đâu: thời gian của chính bạn. Một ngày ngồi trên đường là một ngày bạn không đi gặp khách mới, không bóc được bộ hồ sơ nào, không ghé được hai công trình còn lại. Người làm thầu nhỏ chỉ có một mình mình, nên thời gian mới là nguồn lực khan hiếm nhất.

Cộng những khoản đó lại rồi chia cho phần lời dự kiến, bạn sẽ thấy nhiều công trình xa nhìn thì to mà không hơn một công trình gần bao nhiêu — có khi còn kém, nếu tính cả những căn bạn phải bỏ qua vì hết thời gian.

Khoản đắt nhất lại rơi vào lúc công trình đã xong

Mấy khoản trên còn nhìn thấy được, vì chúng nằm trong lúc đang thi công. Khoản làm tôi thấm nhất lại tới sau ngày bàn giao: bảo hành.

Bàn giao xong không có nghĩa là xong. Vài tháng sau chủ nhà nhắn: một chỗ thấm chân tường, một cái vòi rỉ nước, một mảng sơn phồng, một cánh cửa xệ bản lề. Ở công trình gần, tôi ghé một buổi sáng, gọi thợ tới trong ngày, chuyện nhỏ được xử lý lúc nó còn nhỏ. Ở công trình xa, mỗi lần như vậy là một chuyến đi trọn ngày cho một việc làm mất nửa tiếng — mà thường là không đi ngay được, phải gom lại chờ khi nào có việc khác cùng vùng.

Chỗ hỏng nằm ở chữ “chờ” đó. Cái thấm chờ hai tháng thì không còn là cái thấm nữa, nó đã ăn sang mảng tường bên cạnh. Chủ nhà chờ hai tháng thì cũng không còn là chủ nhà hài lòng nữa — và người ta kể lại chuyện phải chờ chính xác hơn nhiều so với kể chuyện căn nhà đẹp.

Tôi trả giá cho khoản này rồi mới rút ra bán kính của mình. Lúc nhận công trình xa, tôi tính đủ tiền vật tư, tiền công, tiền đi lại trong lúc làm. Nhưng tôi không tính một đồng nào cho những chuyến đi sau bàn giao, mà chúng kéo dài suốt thời gian bảo hành. Cộng lại, phần lời trông còn đẹp trên tờ báo giá bị bào mòn ở đúng khúc không ai nhìn tới.

Nên khi tôi nói bán kính, tôi không nói về quãng đường của những tháng đang làm. Tôi nói về quãng đường mà mình còn đi lại nổi trong suốt thời gian còn phải chịu trách nhiệm với căn nhà đó.

Trong một vùng, tiếng lành dày lên nhanh — và khách xem được ngay tại chỗ

Chuyện tôi thích nhất ở việc làm gọn trong một vùng là cách uy tín tự cộng dồn. Ở khu vực bạn làm, người ta biết nhau. Chủ nhà căn này chơi với chủ nhà căn kia, cùng đi chợ, cùng đưa con đi học. Làm tốt năm căn trong cùng một phường, tới lúc có người thứ sáu định xây nhà thì tên bạn được nhắc trước cả khi họ mở điện thoại lên tìm. Ở một vùng xa, cũng chừng ấy công sức, nhưng nó rơi vào một cộng đồng bạn không thuộc về: làm một căn rồi đi, không có căn thứ hai để câu chuyện bám vào.

Đi kèm với nó là thứ mạnh nhất cho người mới ra làm riêng: chứng minh. Khách chưa biết bạn mà lại sắp giao cho bạn khoản tiền lớn nhất đời họ. Không có gì thay được việc dắt khách ra một công trình đang thi công cách đó vài cây số: họ đứng tại chỗ, sờ tường, nhìn cách bạn xếp vật tư, nhìn công trường sạch hay bừa. Chủ nhà căn đó ra nói vài câu thật còn nặng hơn mọi tờ hồ sơ năng lực. Rải rác mỗi tỉnh một căn thì bạn có làm bao nhiêu cũng không cho ai xem được.

Đây là lý do tôi gọi bán kính là thước đo kinh doanh: nó không quyết định bạn làm được bao nhiêu căn năm nay, nó quyết định căn thứ mười tới dễ hay khó.

Thứ dày lên trong một vùng không chỉ là tiếng lành

Còn một lớp nữa dày lên âm thầm hơn mà tôi chỉ nhận ra sau vài năm làm gọn một chỗ: cái mạng lưới quanh mình.

Cửa hàng vật liệu quen mặt thì gọi là có hàng, giao thiếu thì bù trong buổi, và tới lúc kẹt họ cho khất. Ông thợ điện nước, ông thợ nhôm kính, ông làm mái, ông ép cọc — mỗi người xài vài lần là bạn biết ai đúng hẹn, ai chỉ giỏi hứa. Bãi tập kết vật tư, chỗ đổ xà bần, chỗ đậu được xe bồn, giờ nào trong khu không cho xe tải vào: mấy thứ vụn vặt ấy không nằm trong bản vẽ nào, nhưng ngày nào cũng đụng tới và mỗi lần đụng đều là thời gian hoặc tiền.

Sang một vùng mới, cái mạng lưới đó về mo. Không phải bạn kém đi, mà là bạn phải dựng lại từ đầu trong khi công trình vẫn chạy và chủ nhà vẫn chờ. Người mới ra làm riêng hay hụt ở đúng chỗ này: tính đủ vật tư, tính đủ nhân công, nhưng không tính rằng ở vùng lạ mình mất luôn cái lợi thế quen biết vốn đang gánh phần lớn những trục trặc nhỏ hằng ngày.

Nhìn ngược lại thì đây là tin vui. Mỗi công trình bạn làm trong vùng của mình đều bồi thêm cho công trình sau, kể cả những căn lời không bao nhiêu. Đó là thứ vốn không nằm trong tài khoản, không ghi được vào tờ báo giá, mà cũng không ai lấy đi được.

Mặt trái, lúc nào thì phá lệ, và cách vẽ bán kính của riêng bạn

Tôi không muốn viết bài này như thể chọn bán kính chỉ có phần được. Bạn sẽ bỏ lỡ thật: sẽ có công trình lớn ở xa mà bạn phải từ chối, cảm giác đó không dễ chịu, nhất là khi đang cần việc. Bạn cũng bị giới hạn bởi sức khỏe của chính vùng mình: khu vực bạn ở mà năm nay ít người xây thì bạn chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Và có những lúc phá lệ là đúng. Tôi phá lệ khi hội đủ mấy điều kiện: công trình đủ lớn để nuôi một người thường trú tại chỗ mà vẫn còn lời; có sẵn một người tôi tin để cắm ở đó; tổ đội chấp nhận đi và tôi đã tính đủ chi phí ăn ở của họ vào giá; nguồn vật tư địa phương đã hỏi trước; và quan trọng nhất — công trình đó không làm hỏng những công trình gần đang chạy. Thiếu bất cứ điều nào, tôi từ chối.

Nói thêm cho công bằng: nếu trong bán kính đó gần như không ai xây nhà, thì bài toán của bạn khác, và câu trả lời có thể là chuyển chỗ đứng chứ không phải mở rộng bán kính.

Còn để tự vẽ bán kính của mình, bạn chỉ cần ba câu hỏi. Một, đi tới đó và về trong ngày, tôi còn làm được việc gì khác không? Nếu đi về đã hết ngày, thì đó là mép ngoài bán kính của bạn. Hai, thợ của tôi có về nhà mỗi tối được không? Nếu không, mọi con số trong báo giá phải cộng thêm phần ăn ở. Ba, trong vùng đó tôi đã có công trình nào để dắt khách đi xem chưa? Nếu có, nên làm dày thêm ở đó; nếu chưa, căn đầu tiên ở vùng mới nên là căn nhỏ, chấp nhận lời ít, để mở đường.

Bắt đầu sớm hay muộn không quan trọng bằng bắt đầu có hệ thống. Chọn bán kính là việc rẻ nhất bạn làm được ngay tuần này: không tốn đồng nào, chỉ tốn một quyết định.

Hai câu anh em hay hỏi tôi về chuyện nhận công trình ở xa

1. Có nên nhận công trình cách nhà 100km không? Nếu bạn vẫn phải tự chạy đi chạy về và chưa có người thường trú tại chỗ thì tôi khuyên không. Ở khoảng cách đó, số lần ghé công trình sẽ giảm, chi phí đi lại và thời gian trên đường ăn vào phần lời, còn tổ đội thì bắt đầu hao.

2. Chọn bán kính hẹp thì lấy đâu ra đủ công trình để sống? Câu trả lời không nằm ở việc mở rộng vùng mà ở việc để người trong vùng biết tới bạn. Một khu vực bán kính vài chục cây số có rất nhiều người sắp xây nhà; vấn đề là họ chưa biết bạn tồn tại. Giải bài đó bằng nội dung và uy tín tại chỗ rẻ hơn nhiều so với chạy xa hơn.

Nếu bạn đang định vẽ lại vùng làm việc của mình

Chọn bán kính mới là nửa đầu câu chuyện. Nửa sau là: trong vùng bạn vừa khoanh, làm sao để người sắp xây nhà biết tới bạn mà bạn không phải đi xin việc từng mối.

Nếu bạn muốn nghe tôi nói trọn chuyện này từ đầu, tôi có chương trình đào tạo miễn phí Làm Thầu Từ Số 0, hai buổi tối học online qua Zoom, đi hết bốn việc: chọn thị trường của mình, để khách tự tìm đến, ngồi tư vấn cho đúng, rồi báo giá mà vẫn còn lợi nhuận. Mỗi tháng tôi mở ít nhất một kỳ, nội dung làm mới theo đúng chỗ anh em đang vướng. Bạn để lại thông tin ở yes.ngodinhkhuon.vn, có lịch kỳ gần nhất tôi báo bạn.

Nếu bạn muốn bắt tay quay video ngay mà mở điện thoại lên chưa biết nói gì, tôi có Thử thách 28 ngày quay video công trình: giáo án 28 ngày viết sẵn cho người làm nghề, sáng mở ra là biết hôm nay quay gì, kèm 120 kịch bản mẫu. Phí 399.000đ, vào cửa có ngay 1 tháng DuTaFI Pro, đi hết 28 ngày thì được cộng thêm 12 tháng Pro.

Ai muốn đi sâu hơn sau hai buổi đó thì tôi có lớp Thầu Thực Chiến, nhưng cứ học miễn phí trước đã.

Đọc thêm

• Nhà thầu tìm khách hàng: đợi khách tự tới, hay tự dựng phễu?
• Chăm sóc khách hàng sau bàn giao: công trình xong rồi mới là lúc bắt đầu

Bài viết là kinh nghiệm cá nhân của tôi trong nghề thi công nhà dân. Con số bán kính nêu trong bài là mức tôi tự đặt cho khu vực mình làm, bạn nên tính lại theo điều kiện đường sá và thị trường nơi bạn ở.

KS. Ngô Đình Khuôn — Kỹ sư xây dựng, người sáng lập Công ty TNHH Xây Dựng HappyHouse. Website ngodinhkhuon.vn · YouTube @ngodinhkhuon · Facebook /ngodinhkhuon66.