Cách góp ý với nhà thầu xây nhà: Đừng vì nể mà im lặng khi thấy chưa đúng
Có một khoảnh khắc mà gần như chủ nhà nào cũng gặp. Đứng ở công trình, thấy một chỗ hình như chưa ổn, miệng đã muốn hỏi mà rồi lại thôi. Sợ nói ra bị chê không biết gì. Sợ mất lòng đội thợ đang đổ mồ hôi giúp mình. Sợ mình nghĩ sai, người ta có nghề chắc người ta đúng. Thế là im. Về tới nhà, cái chỗ đó cứ lấn cấn trong đầu tới tận khuya.
Bài này Khuôn chỉ muốn nói với anh chị một điều: một câu góp ý đúng lúc, nói nhẹ nhàng, gần như luôn tốt hơn một sự im lặng vì nể. Mà biết cách góp ý với nhà thầu xây nhà cho khéo thì họ không những không giận, họ còn nể mình hơn.
Qua hơn 200 chủ nhà Khuôn từng đồng hành, cái sự "nể mà im" này Khuôn gặp hoài. Nó đâu phải tính xấu, nó là phép lịch sự rất Việt Nam mình. Có điều ngôi nhà thì mình ở cả đời, còn đội thợ chỉ ghé qua vài tháng. Cái lịch sự đặt lộn chỗ, đôi khi mình phải trả bằng một chút tiếc nuối dài dài. Thôi, mình cùng gỡ nhẹ cái nút đó nghen.
Vì sao mình hay im, dù trong bụng thấy gợn
Cứ gọi tên mấy cái khiến mình ngậm miệng ra đã, gọi tên rồi tự nhiên nó bớt đáng sợ.
Cái đầu tiên, thường là sợ mình dốt. "Mình có biết gì về xây dựng đâu mà góp ý." Khuôn hiểu cảm giác đó lắm. Nhưng anh chị đâu cần biết trộn bê tông tỷ lệ mấy trên mấy mới có quyền hỏi. Mình là người bỏ tiền, là người sẽ sống trong ngôi nhà đó, riêng hai điều đó thôi đã đủ tư cách hỏi cho tới nơi.
Rồi tới cái sợ mất lòng. Đội thợ đang nắng nôi cực khổ, mình mà "soi" thì kỳ chết. Cái này Khuôn để dành nói kỹ ở dưới, vì góp ý với soi mói là hai chuyện khác nhau một trời một vực, chỉ ở cách mình mở lời thôi.
Còn một cái nữa, âm thầm hơn, là cái ý nghĩ "người ta chuyên nghiệp hơn mình mà". Ừ thì họ rành kỹ thuật hơn mình thật. Nhưng rành kỹ thuật không có nghĩa là họ đọc được trong đầu mình đang muốn gì. Cái ổ cắm anh chị tính đặt cao lên chút cho vừa cái tủ lạnh sắp mua, thợ làm sao biết, trừ khi mình hé miệng nói.
Ba cái sợ đó gom lại, thành một câu nghe quen tai vô cùng: "Thôi kệ, chắc không sao." Mà anh chị biết không, chính ba chữ "chắc không sao" đó mới là chỗ mình hay tiếc nhất về sau.
🎁 Quà tặng miễn phí cho anh chị
Tải ngay Bộ Cẩm Nang dành cho người xây nhà lần đầu — trọn bộ công cụ và 101 bí kíp giúp anh chị chuẩn bị kỹ, bớt lo, giảm phát sinh. Hoàn toàn miễn phí.
Một câu hỏi ba mươi giây, đổi lấy nhiều đêm ngủ ngon
Cái khó của xây nhà là nhiều thứ làm xong rồi khó sửa, mà sửa được thì cũng tốn. Đường ống chôn trong tường. Vị trí cái công tắc. Cốt nền cao thấp. Cái ban công đưa ra bao nhiêu. Lúc thợ đang làm, một câu hỏi của mình tốn chừng ba mươi giây. Để nó trôi qua, tới hồi phát hiện lệch ý, có khi phải đục ra làm lại, tốn hơn gấp bội.
Cho nên lối ra ở đây gọn thôi: thấy gợn thì hỏi liền, đừng để dành. Không phải hỏi để bắt lỗi ai hết, mà hỏi cho lòng mình nhẹ. Một câu "em ơi, cái này anh thắc mắc chút" buông ra ngay lúc đó, nhẹ tênh, mà cứu được bao nhiêu cái lấn cấn chờ mình phía sau.
Anh chị cứ yên tâm, hỏi không biến mình thành người khó tính đâu, nó biến mình thành người quan tâm. Ông thợ nào cũng phân biệt được hai loại chủ nhà này. Đây cũng là cái gốc của mọi kinh nghiệm làm việc với thợ xây mà Khuôn góp nhặt được: người thợ không ngại chủ nhà hỏi, họ chỉ ngại chủ nhà hỏi kiểu khó ưa. Vậy làm sao để hỏi mà ra "người quan tâm", chứ đừng ra "người soi mói"? Đây mới là phần Khuôn muốn gửi anh chị nhiều nhất.
Bí quyết gốc: góp ý bằng cách HỎI, đừng bằng cách phán
Cùng một chuyện trong bụng, mình có hai cách nói.
Cách phán nghe kiểu vầy: "Sao cái cột này thép ít vậy? Làm ăn kiểu gì đây?" Mới nghe là biết đang buộc tội rồi. Người thợ lập tức thủ thế, mặt nặng mày nhẹ, không khí cả buổi sáng chùng xuống.
Cách hỏi thì nhẹ hơn nhiều: "Em ơi, chỗ thép cột này anh nhìn thấy hơi thưa thưa, em coi giúp anh đúng thiết kế chưa nghen?" Cũng cái thắc mắc đó, mà bây giờ mình đặt người thợ vào vai người có chuyên môn đang được nhờ ngó lại, chứ không phải kẻ bị lôi ra xét hỏi.
Chỗ mấu chốt nằm ở đây: mình cứ mặc định người ta có lý do của họ. Nhiều khi cái mình tưởng là sai, hóa ra lại đúng, chỉ tại mình chưa hiểu hết. Hỏi trước, nghe giải thích trước, rồi hẵng kết luận. Họ nói nghe có lý, mình học thêm một điều hay. Còn nếu họ ấp úng, thì đúng là chỗ đó cần chỉnh thật, mà mình lại vừa mở sẵn cho họ một đường lui trong danh dự, không ai phải quê với ai.
Cái lợi của việc hỏi thay vì phán, Khuôn nói thiệt, là nhà thầu sẽ nể mình hơn. Chỉ cần mình hỏi trúng một câu đúng lúc, họ ngầm hiểu chủ nhà này "có nghề chút xíu", thế là mấy công tác sau tự khắc họ làm kỹ tay hơn. Hỏi một câu cho khéo, nhiều khi lợi hơn đứng đó nói nặng nói nhẹ cả buổi.
Nhưng hỏi thôi chưa đủ. Còn phải hỏi đúng chỗ, đúng lúc nữa.
Nói riêng một góc, đừng nói giữa bàn dân thiên hạ
Người thợ cũng có lòng tự trọng, y hệt mình vậy. Một lời góp ý nói riêng thì là góp ý. Cũng câu đó mà buông ra trước mặt cả đội, trước mặt bà con hàng xóm đang đứng coi, thì nó thành ra bẽ mặt. Mà đã bẽ mặt thì dù mình đúng cách mấy, người ta cũng khó vui vẻ mà nghe.
Vậy nên thấy điều gì cần trao đổi, anh chị kéo riêng người phụ trách ra một góc, hoặc nhắn riêng cho ảnh. Đây cũng là lý do cái nhóm Zalo công trình quý tới vậy. Có chuyện gì mình nhắn nhẹ vào nhóm, nhờ anh kỹ thuật hay anh giám sát ngó giúp rồi báo lại. Giọng nhắn cứ thủng thẳng kiểu nhờ vả: "Bữa nay anh bận không ghé được, nhờ em coi giúp anh chỗ chống thấm sân thượng, xong chụp cho anh tấm hình nghen." Vừa được việc, vừa giữ hòa khí, mà còn có hình có chữ lưu lại đàng hoàng.
Nói riêng, nhắn riêng còn chừa cho người thợ khoảng trống để sửa mà không mất mặt. Người ta sửa trong vui vẻ, lần sau mình góp gì họ cũng dễ nghe. Cái tình xây được vậy đó, cả công trình nhẹ nhõm hẳn. Nói cho gọn, một nửa nghệ thuật làm việc với nhà thầu xây nhà nằm ở chỗ chọn đúng lúc, đúng nơi để mở lời.
Vậy còn khi không phải hiểu lầm, mà là bất đồng thiệt, mỗi người khăng khăng một ý thì tính sao?
Khi chủ nhà và nhà thầu bất đồng thiệt
Sẽ có lúc mình hỏi rồi, nghe giải thích rồi, mà trong bụng vẫn thấy chưa xuôi. Chuyện chủ nhà và nhà thầu bất đồng là chuyện thường, không có gì phải căng. Cái mình cần lúc này là một ông trọng tài. Mà trọng tài tốt nhất không phải ai nói to hơn, mà là hai thứ giấy nằm sẵn trong nhà: bản vẽ và hợp đồng.
Thay vì tranh cãi ai đúng ai sai theo cảm tính, mình đưa hết về bản vẽ: "Em ơi mình mở bản vẽ ra coi chỗ này thiết kế ghi sao ha." Bản vẽ ghi thế nào thì cứ thế đó mà làm, không ai phải thắng ai, thua ai. Còn nếu là chuyện kỹ thuật khó, cái mình không nắm nổi như bố trí thép cột dầm sàn hay mấy hạng mục phần ngầm, thì mình mượn đòn bẩy chuyên gia: nhờ người giám sát bám tiêu chuẩn kiểm tra giúp. Chuyện gì khó đã có chuyên gia lo, mình chỉ việc hỏi rồi nghe báo cáo.
Khuôn nhớ chú Bảy, một chủ nhà từng đồng hành. Chú mời tới bốn nhà thầu vô báo giá, rồi chọn một người làm giám sát, một người khác thi công. Hai vai tách bạch như vậy, nên hễ có chỗ nào lấn cấn, bên cạnh chú luôn có sẵn một người bám tiêu chuẩn ngó giúp, khỏi phải một mình đôi co với đội thi công. Khuôn học ở chú điều này: mình đâu cần tự tay giỏi kỹ thuật, chỉ cần khéo sắp sẵn người giỏi ở bên.
Có một câu Khuôn hay nói với anh chị: chuyện gì khó thì có chuyên gia, chuyện gì khó thì có người quan tâm. Mà người quan tâm nhất công trình, không ai khác, chính là chủ nhà mình.
Khi hai bên thống nhất một thay đổi so với ban đầu, nhớ ghi lại liền. Nói miệng rồi để đó quên luôn là nguồn cơn của phần lớn mấy vụ lục đục về sau. Thay đổi cái gì, phát sinh chi phí ra sao, cứ nhắn một dòng vào nhóm, hoặc ghi vào phụ lục hợp đồng cho rõ. Rõ ràng không phải vì mình đề phòng nhau, mà vì rõ rồi thì cả hai cùng nhẹ đầu.
Nói tới đây, chắc anh chị cũng lờ mờ thấy mấy cách trên có chung một sợi chỉ xuyên suốt rồi.
Đổi chủ ngữ của nỗi lo thành chủ ngữ của sự quan tâm
Sợi chỉ đó nằm ở cách mình đặt câu. Cùng một điều muốn nói, nếu nó xuất phát từ nỗi lo thì ra giọng trách móc; còn nếu xuất phát từ sự quan tâm thì ra giọng đồng hành.
Thay vì "làm vầy lỡ nứt nhà tôi thì sao", mình đổi thành "mình chống thấm kỹ chỗ này giúp anh, để mấy mùa mưa tới khỏi lo nghen". Thay vì một câu nghi ngờ trống không, mình nói "chỗ này quan trọng nè, anh em mình làm chắc tay chút cho yên tâm ở cả đời". Nội dung y chang nhau, mà tai người nghe nó khác hẳn. Một đằng là mình chống lại họ, một đằng là mình với họ chung lưng chống lại cái khó.
Người thợ tinh lắm, họ cảm được liền mình đang lo cho ngôi nhà hay đang nghi ngờ họ. Mà hễ thấy mình thật lòng lo, tự nhiên họ cũng lo giùm, bởi con người ta dễ tử tế lại với người tử tế trước. Một ly cà phê đá mời buổi sáng, một câu hỏi thăm bâng quơ chuyện nắng chuyện mưa, rồi mới thủng thẳng tới câu góp ý, thì câu đó nhẹ như gió thoảng.
Nói cho cùng, đây không phải chiêu trò đối phó gì hết. Nó là cách mình coi đội thợ: người cùng mình dựng nên tổ ấm, chứ không phải đối thủ phải đề phòng từng ly.
Đây là nhà của mình, lên tiếng vừa là quyền vừa là cái tình với tổ ấm
Khuôn xin khép lại bằng đúng điều đã mở ra ở đầu bài. Anh chị có quyền lên tiếng. Và hơn cả quyền, đó còn là trách nhiệm với chính cái tổ ấm mình sắp dọn vào.
Đội thợ giỏi tới mấy cũng không phải người sống trong ngôi nhà này. Người bật công tắc mỗi tối, người kê cái tủ vào bức tường kia, người pha ly cà phê bên khung cửa sổ đón nắng sớm, là anh chị chớ ai. Cho nên cái cảm giác "hình như chưa đúng" của mình đáng được cất lên thành lời, chứ đâu đáng bị nuốt xuống chỉ vì một chữ nể.
Và xin anh chị nhớ giùm Khuôn: lên tiếng không có nghĩa là gây sự. Một chủ nhà biết hỏi đúng, hỏi nhẹ, hỏi riêng, là chủ nhà được cả công trình thương. Người ta không ngại chủ nhà quan tâm, chỉ ngại chủ nhà khó ưa thôi. Mà mình thì có khó ưa gì cho cam, mình chỉ thương ngôi nhà của mình quá đó chớ.
Xây nhà, suy cho cùng, là một chuyện vui. Vui hơn nữa là ngày mình dọn về đúng cái nhà mình hằng mong, tối nằm ngủ ngon lành vì biết chỗ nào mình cũng đã hỏi cho tới nơi tới chốn. Đừng để vài lần im lặng vì nể lấy mất của mình giấc ngủ ngon đó, nghen anh chị.
Vài câu anh chị hay hỏi Khuôn
Góp ý với thợ mà không sợ mất lòng thì mở lời sao cho khéo? Anh chị thử đổi câu phán thành câu hỏi nhờ: thay vì "sao làm vầy", nói "em coi giúp anh chỗ này đúng thiết kế chưa nghen". Đặt người thợ vào vai người có chuyên môn đang được nhờ ngó lại, tự khắc họ nghe thoải mái. Và nhớ nói riêng một góc, đừng nói giữa đám đông.
Không rành kỹ thuật thì có nên góp ý với nhà thầu không? Có chớ. Anh chị là người bỏ tiền và sẽ ở trong ngôi nhà đó cả đời, riêng hai điều đó đã đủ tư cách hỏi. Mình không cần giỏi kỹ thuật, chỉ cần biết hỏi và biết mượn đòn bẩy chuyên gia, ví dụ nhờ người giám sát bám tiêu chuẩn kiểm tra giúp những phần khó như phần ngầm hay bố trí thép.
Chủ nhà và nhà thầu bất đồng, cãi hoài không xong thì dựa vào đâu? Đừng tranh ai nói to hơn. Mình đưa hết về hai thứ giấy đã ký: bản vẽ và hợp đồng. Bản vẽ ghi sao thì làm vậy, không ai thắng ai thua. Chuyện kỹ thuật khó thì nhờ người giám sát phân xử theo tiêu chuẩn.
Thay đổi so với thỏa thuận ban đầu thì cần lưu lại thế nào? Nói miệng rồi quên là nguồn cơn của phần lớn mấy vụ lục đục về sau. Thay đổi cái gì, phát sinh chi phí ra sao, anh chị nhắn một dòng vào nhóm Zalo công trình, hoặc ghi vào phụ lục hợp đồng cho rõ. Rõ ràng để cả hai cùng nhẹ đầu, chứ không phải để đề phòng nhau.
Về tác giả
Bài viết bởi KS. Ngô Đình Khuôn — Kỹ sư xây dựng, người sáng lập Công ty TNHH Xây Dựng HappyHouse. Với 10 năm trong nghề và hành trình đồng hành cùng hơn 200 chủ nhà, Khuôn viết chuỗi "101 Bí kíp xây nhà" để chia sẻ những điều rất đời thường mà ai sắp xây nhà cũng nên biết trước, cho bớt lấn cấn, bớt tiếc nuối.
Gặp Khuôn thêm ở: website ngodinhkhuon.vn · YouTube @ngodinhkhuon · Facebook /ngodinhkhuon66.
Nếu anh chị muốn có sẵn trong tay bộ câu hỏi nên đặt ở từng giai đoạn, để ra công trường khỏi lúng túng, Khuôn có gói ghém hết trong khóa "Chủ Nhà Thông Thái" tại www.chunhathongthai.com. Còn ngay bây giờ, để hình dung ngân sách cho mạch lạc trước khi ngồi bàn chuyện với nhà thầu, anh chị cứ dùng thử công cụ lập ngân sách xây nhà miễn phí tại ngodinhkhuon.vn/cong-cu-lap-ngan-sach/. Đây là một bài trong chuỗi "101 Bí kíp xây nhà", mời anh chị ghé đọc thêm mấy bài kế bên, để mình cùng nhau xây một ngôi nhà thật đáng công.
Anh chị không phải xây nhà một mình
Chuỗi video hướng dẫn Chủ Nhà Thông Thái hiện đang mở sẵn 21 video cho anh chị học miễn phí, rải đủ chín giai đoạn, từ lúc còn đang tính tiền cho tới ngày dọn vào nhà ở. Khuôn chỉ xin email để lưu lại chỗ anh chị xem tới, không thu phí và không cần thẻ ngân hàng. Anh chị cứ xem thoải mái nha, thấy hợp thì mình đi tiếp cùng nhau, còn chưa hợp thì thôi cũng không sao đâu.
Mang theo bộ câu hỏi khi ra công trường
Nếu anh chị muốn có sẵn câu để hỏi nhà thầu và giám sát ở từng giai đoạn, Khuôn có cuốn cẩm nang Bộ Câu Hỏi Dành Cho Chủ Nhà — bản PDF 98 trang, 295 câu hỏi, đi từ trước khi đào móng cho tới ngày dọn vào ở. Mỗi hạng mục có sẵn câu hỏi cho anh chị, phần giám sát sẽ kiểm và lỗi hay gặp. Giá 168.000đ, chuyển khoản xong là đường dẫn tải về hộp thư trong vài phút.
Bài viết liên quan
