Câu tôi hay nói nhất khi anh em hỏi “làm sao cho công trình chạy êm”

Tôi trả lời gọn: chọn tổ đội.

Khâu chọn tổ đội quyết định 90% thành bại của một công trình. Tôi nói câu đó nhiều lần rồi, và càng làm lâu càng thấy nó không phải câu nói cho oai.

Bạn thử nghĩ mà xem. Bản vẽ đẹp cỡ nào, dự toán bóc kỹ cỡ nào, hợp đồng chặt cỡ nào — cuối cùng vẫn là mấy chục con người cầm bay, cầm máy cắt, đứng trên giàn giáo mà biến mấy tờ giấy đó thành căn nhà. Bạn ký với chủ nhà bằng chữ. Rồi bạn giao lời hứa đó cho người khác thực hiện bằng tay.

Nên cái ngày bạn ngồi uống ly cà phê đá với một ông tổ trưởng, gật đầu một cái, là ngày bạn quyết phần lớn số phận công trình đó. Chỉ là lúc gật, mình không thấy nó nặng như vậy.

Nói rõ luôn từ đầu, kẻo bài này bị đọc lệch: đây không phải bài chê thợ. Anh em thợ có cái khó của họ — việc bữa có bữa không, tiền công nhận theo đợt, nắng mưa gì cũng phải leo lên đó. Ai làm nghề đủ lâu đều biết một tổ đội tử tế đáng quý cỡ nào. Bài này chỉ nói về phần việc của mình: mình chọn thế nào, và chọn xong thì mình phối ra sao.

Chỗ tôi từng chọn sai: giá tốt và lịch trống

Hồi mới đứng ra nhận việc, tôi chọn tổ đội bằng đúng hai tiêu chí.

Một là giá. Hai là bữa đó họ có rảnh không.

Nghe rất thực dụng, mà thực ra là chọn cho xong. Có công trình sắp khởi công, chủ nhà đã coi ngày, mình thì đang gánh mấy chục việc — ai báo giá dễ chịu và nói “tuần sau vô được” thì mình chốt. Còn tay nghề thì… nghe kể. Nghe chính họ kể.

Cái giá dễ chịu đó thường không rẻ như lúc nghe. Nó chỉ dời khoản chênh sang chỗ khác: sang phần sửa tới sửa lui, sang phần vật tư hao hơn dự tính, sang mấy buổi mình phải chạy ra công trình giữa trưa để gỡ một việc lẽ ra không xảy ra.

Tôi kể chuyện này ra không phải để tự chê. Chỉ là muốn bạn biết phần dưới đây tôi không lấy từ sách nào cả.

Đi xem công trình họ vừa làm xong — rồi đi vòng ra sau nhà

Đây là việc tôi đặt lên đầu tiên, và nó thay được rất nhiều câu phỏng vấn.

Ai cũng kể được. Kể thì miễn phí, mà ai làm nghề cũng có vài công trình ưng ý để kể. Nhưng cái tường vừa tô xong tuần rồi thì không biết nói dối. Bạn xin họ địa chỉ một công trình vừa bàn giao, chạy xe ra, đứng nhìn một lát.

Nhìn gì? Nhìn mấy thứ không ai chụp hình đăng lên.

Mạch tô ở góc tường, chỗ giáp cửa. Cạnh cột có thẳng không, hay phải trét dày một bên cho đều. Ron gạch có đều không. Và cái này tôi để ý nhất: mấy viên gạch cắt ở góc phòng nằm ở đâu — nhà nào cũng phải có viên cắt, cái khác nhau là nó nằm chỗ khuất hay nằm ngay tầm mắt lúc vừa mở cửa bước vào. Chỗ hộp gen, chỗ đường ống đi ngầm, chỗ đóng trần. Mấy chỗ đó là chữ ký của tổ đội.

Nếu công trình vẫn còn đang làm dở thì càng quý, vì bạn xem được thứ thứ hai: cách họ giữ vật tư và dọn dẹp.

Tay nghề thì học được, luyện được. Còn cách một tổ đội đối xử với đống vật tư của bạn thì gần với tính nết hơn, mà tính nết thì khó đổi. Nên tôi hay đi vòng ra sau nhà, chỗ không phải mặt tiền.

Xi măng kê cao hay đặt thẳng xuống nền ẩm. Bao đã mở có gấp miệng lại không. Thép để ngoài trời có kê lên không, hay nằm luôn dưới đất chờ mưa. Gạch xếp gọn thành cây hay đổ đống rồi bốc dần — gạch mà đổ đống là vỡ, mà gạch vốn đã hao 10–15% do cắt, do vỡ, do chừa ron; con số đó chỉ mang tính minh họa theo cách tôi tính, tùy khu vực và thời điểm. Phần hao thêm vì cách giữ vật tư chưa gọn thì không nằm trong dự toán nào hết. Nó ăn thẳng vào phần lời của bạn.

Rồi nhìn cuối ngày. Đồ nghề có gom lại không. Ván khuôn tháo ra có xếp một chỗ để dùng tiếp không, hay quăng lẫn với xà bần.

Tổ đội dọn dẹp gọn thường là tổ đội làm việc có đầu có đuôi. Nói ngay cho sòng phẳng: đó là quan sát riêng của tôi, không phải quy luật gì, và một buổi đứng nhìn cũng chỉ thấy được một lát cắt — hôm bạn tới có thể là hôm họ đang chạy nước rút. Coi nó là một dữ kiện, đừng coi là bản án. Có một cái lợi kèm theo mà lúc đầu tôi ít để ý: công trình sạch thì chủ nhà hay khoe với hàng xóm, mà chủ nhà vui thì phần việc của bạn nhẹ đi thấy rõ.

Chuyện này cũng nên nói thẳng với nhau ngay từ đầu, đừng chờ tới lúc bực rồi mới nói. Tôi thường đưa vào thỏa thuận một dòng ngắn về việc dọn dẹp cuối ngày và cách kê vật tư. Không phải để ràng buộc ai, mà để hai bên hiểu giống nhau về chữ “làm xong”.

“Tháng này anh đang ôm mấy công trình?” — câu hỏi tôi luôn hỏi

Câu này tôi hỏi thẳng, và hỏi sớm.

Tổ đội giỏi thì đắt việc, chuyện đó bình thường. Nhưng có một mức mà quá lên thì người giỏi cỡ nào cũng đuối: ông tổ trưởng chạy vòng vòng giữa mấy công trình cùng lúc, mỗi chỗ ghé một lát, thợ chính rút đi chỗ khác để lại thợ phụ, việc ở nhà bạn thành việc lấp chỗ trống.

Dấu hiệu thì dễ thấy, chỉ là mình có chịu để ý hay không. Hôm nay đủ người, mai còn phân nửa. Hỏi thì “mai bù”. Cái “mai bù” đó cứ trôi, tới lúc mình phải gọi xin lỗi chủ nhà thì lịch đã lệch mất rồi.

Cách tôi hỏi cho ra chuyện, chứ không phải hỏi để nghe câu vừa lòng mình: anh đang chạy mấy chỗ, chỗ nào dự kiến xong khi nào, qua nhà tôi anh bố trí được bao nhiêu người, ai là người đứng đây thường xuyên. Rồi ghi lại. Ghi lại không phải để bắt bẻ, mà để sau này hai bên còn cái mốc chung mà nhìn.

Người làm ăn đàng hoàng sẽ nói thật, có khi còn khuyên bạn dời lịch. Còn người chỉ trả lời “anh yên tâm” rồi thôi thì cũng đừng vội nghĩ họ giấu — nhiều khi chính họ cũng chưa ngồi tính. Chỉ là lúc đó bạn vẫn chưa có cái mốc nào để bám, và bạn cần biết mình đang bước vào cái gì.

Khoán rõ đầu việc và mốc nghiệm thu ngay từ lúc ngồi cà phê

Phần lớn chuyện lục đục giữa nhà thầu và tổ đội, theo tôi thấy, không sinh ra lúc thi công. Nó sinh ra lúc thỏa thuận, chỉ là tới lúc thi công mới nổ.

Vì lúc thỏa thuận vui vẻ quá. Hai bên gật đầu với nhau bằng mấy chữ chung chung: “làm phần hồ”, “làm trọn gói phần thô”. Rồi tới ngày, câu hỏi hiện ra: cái đà lanh tô đó ai làm, tô cạnh cửa tính riêng hay tính chung, giàn giáo ai lo, điện nước công trình ai chịu, xà bần ai hốt. Mỗi câu là một lần dừng việc.

Nên tôi tập cho mình một kỷ luật: cái gì mình muốn có ở đích thì phải nói ra ở vạch xuất phát.

Đầu việc phải liệt kê ra, gồm cái gì và không gồm cái gì — phần “không gồm” nhiều khi còn quan trọng hơn. Đơn vị tính phải thống nhất: tính theo mét vuông thì mét vuông đó đo kiểu gì, có trừ ô cửa không. Mốc nghiệm thu phải gắn với đợt tạm ứng — xong việc này, hai bên đi một vòng, ưng thì ứng đợt kế. Cơ chế tạm ứng rành mạch từ đầu giúp cả hai bên đỡ ngại nhau về sau, vì không ai phải mở lời xin.

Muốn khoán rõ thì phải biết khối lượng của mình trước. Chỗ này tôi đỡ mất công nhờ một công cụ tự dựng, gọi là DuTaFI: khai theo từng bước rồi ra bảng khối lượng và đơn giá từng hạng mục, cầm cái bảng đó ra ngồi khoán với tổ đội thì hai bên nói chuyện bằng con số chứ không bằng cảm giác. Nói luôn cái giới hạn của nó: nhập tay hết, nó không đọc bản vẽ thay bạn, khai sai thì ra sai.

Và một dòng nữa nên có: chuyện bảo hành. Tôi nhận bảo hành 24 tháng với chủ nhà, riêng kết cấu phần thô 15 năm — vậy thì phần nào thuộc về tổ đội, sửa ra sao, cũng nên nói trước cho nhẹ đầu.

Chọn xong mới là nửa việc: phần điều phối không ai làm thay

Có một cảnh gần như công trình nào tới giai đoạn hoàn thiện cũng gặp.

Ốp lát đang trải keo thì thợ điện vô đục tường đi dây. Thạch cao vừa xong lớp bả thì thợ nước tới khoan. Sơn nước đã lăn lớp đầu, hôm sau thợ nhôm kính vô lắp cửa, quẹt một vệt dài. Không ai sai cả — ai cũng đang làm đúng việc của mình, đúng cái ngày họ được gọi tới. Cái thiếu là không ai xếp thứ tự.

Tổ đội hoàn thiện dẫm chân nhau là chuyện làm chậm tiến độ nhiều nhất mà lại ít bị gọi tên nhất, vì nó không hư hỏng gì lớn, chỉ là mỗi ngày mất một chút. Cộng lại thì không nhỏ.

Việc xếp thứ tự vào ra đó là việc của vai giám sát hiện trường. Không phải người ghi chép, không phải người chụp hình gửi chủ nhà. Người này phải có kinh nghiệm thật để biết việc nào phải xong trước việc nào, phải nắm được ý đồ của chủ nhà — chủ nhà muốn cái gì, ngại cái gì, hay đổi ở chỗ nào — và phải điều phối được giữa các tổ đội cho trơn tru: hôm nay tổ nào vô, làm tới đâu thì ra, tổ kế tiếp vô lúc mấy giờ, chỗ nào phải che chắn lại trước khi rút.

Cách tôi làm cho gọn: mỗi tuần chốt một lượt thứ tự vào ra, viết ra chứ không nói miệng, gửi vào nhóm chung để tổ nào cũng thấy lịch của tổ khác. Bàn giao mặt bằng giữa hai tổ thì đi một vòng cùng nhau, chụp vài tấm hình. Nghe hình thức, nhưng nó chấm dứt được cái câu “cái đó không phải tôi làm hư”.

Và cái mốc cuối cùng của mỗi hạng mục luôn là chủ nhà nói OK. Chưa có chữ OK đó thì hạng mục chưa xong, dù mình có thấy đẹp cỡ nào.

Chi phí cho vai giám sát này, theo cách tôi tính, rơi vào khoảng 1–2% tổng chi phí — con số chỉ mang tính minh họa, tùy quy mô và khu vực, bạn nên đối chiếu với thực tế nơi mình làm. Nhiều anh em cắt khoản đó để giữ giá, tôi hiểu, có lúc đó là lựa chọn đúng của họ. Chỉ là cắt xong thì người làm vai đó là chính bạn, mà bạn thì đang phải đi tìm công trình kế tiếp.

Còn phần vật tư, tôi nói ngắn thôi vì nó là chuyện riêng của từng nhà: người giữ vật tư và ghi chép hàng ngày nên là người mình tin tuyệt đối. Không phải vì nghi ngờ ai, mà vì đó là chỗ tiền đi ra mỗi ngày, và người ngồi chỗ đó cần đi được đường dài với bạn.

Ba câu anh em hay hỏi tôi về chuyện tổ đội

1. Chọn tổ đội thi công thì nên coi trọng giá hay tay nghề? Coi trọng cách làm việc. Giá là một dòng trong đó, tay nghề là một dòng khác, còn cái quyết định là họ có bàn giao đúng thứ đã thỏa thuận hay không. Muốn biết thì đi xem công trình họ vừa làm xong, xem cách họ giữ vật tư và dọn dẹp, hỏi thẳng tháng này họ đang ôm mấy chỗ.

2. Thuê thầu phụ xây nhà thì cần thỏa thuận trước những gì? Đầu việc gồm và không gồm cái gì, đơn vị tính và cách đo, mốc nghiệm thu gắn với từng đợt tạm ứng, ai lo giàn giáo — điện nước — xà bần, và cách xử lý phần bảo hành. Nói hết ở vạch xuất phát thì về sau đỡ phải nói lúc đang bực.

3. Tổ đội hoàn thiện dẫm chân nhau, xử lý sao? Xếp thứ tự vào ra cho từng tổ và viết ra, đừng nói miệng. Bàn giao mặt bằng giữa hai tổ thì đi một vòng cùng nhau. Đây là việc của vai giám sát hiện trường — người nắm ý đồ chủ nhà và điều phối được giữa các tổ đội.

Việc làm được ngay chiều nay: lấy tờ giấy, viết ra thứ tự vào ra của các tổ ở công trình bạn đang chạy trong hai tuần tới, rồi gửi vào nhóm chung.

Còn một thứ nữa bạn dùng được ngay mà không tốn đồng nào. Khóa Chủ Nhà Thông Thái ở chunhathongthai.com tôi quay cho gia đình sắp xây nhà, hiện đang mở sẵn 21 video cho học miễn phí, không thu phí, không cần thẻ. Trong đó có bài nói vì sao rẻ chưa chắc là rẻ. Chủ nhà đọc trước thì lúc bạn giải thích vì sao mình không dùng tổ rẻ nhất, họ nghe ra nhanh hơn nhiều so với việc bạn phải nói từ đầu.

Nếu bạn muốn bắt tay quay video ngay mà mở điện thoại lên chưa biết nói gì, tôi có Thử thách 28 ngày quay video công trình: giáo án 28 ngày viết sẵn cho người làm nghề, sáng mở ra là biết hôm nay quay gì, kèm 120 kịch bản mẫu. Phí 399.000đ, vào cửa có ngay 1 tháng DuTaFI Pro, đi hết 28 ngày thì được cộng thêm 12 tháng Pro.

Nếu bạn muốn có người ngồi cùng để dựng lại phần này cho gọn, tôi có lớp “Thầu Thực Chiến”, 8 buổi tập trung qua Zoom (học trực tuyến qua video), riêng Buổi 7 dành trọn cho chuyện quản trị thầu phụ — chọn tổ đội, vai giám sát hiện trường, cơ chế tạm ứng và nghiệm thu — kèm trọn bộ hợp đồng mẫu. Học phí 12.868.000đ. Hết 8 buổi vẫn còn 90 ngày tôi đi cùng bạn ra công trình thật, mỗi tháng thêm một phiên riêng 1-1 dài 45 phút để gỡ đúng chỗ bạn đang vướng. Tôi không hứa bạn sẽ có khách hay tăng thu nhập — cái đó không ai hứa được.

👉 Xem chi tiết và giữ chỗ khóa Thầu Thực Chiến tại đây.

Còn bạn, tổ đội hiện tại của bạn, bạn chọn họ bằng cái gì? Kể tôi nghe ở phần bình luận.

Bạn không thuê một cái giá. Bạn thuê một cách làm việc.

Đọc thêm

• Tự ôm hết mọi việc rồi kiệt sức, hay dùng Power Team
• Bóc tách khối lượng nhà phố: tôi làm theo thứ tự nào cho khỏi sót

KS. Ngô Đình Khuôn — Kỹ sư xây dựng, người sáng lập Công ty TNHH Xây Dựng HappyHouse. 10 năm trực tiếp làm nghề, hơn 200 chủ nhà đã đồng hành. Theo học ngành xây dựng năm 2012, ra trường 2016, năm 2022 nhận thi công trọn gói, năm 2023 lập HappyHouse. Website ngodinhkhuon.vn · YouTube @ngodinhkhuon · Facebook /ngodinhkhuon66.