Khi chưa có công trình nào đứng tên mình, thứ bạn khoe được không phải là sản phẩm, mà là cách bạn nghĩ và cách bạn làm. Cụ thể: trả lời những câu chủ nhà vẫn hỏi đi hỏi lại, kể ra quy trình bạn sẽ chạy nếu nhận căn của họ, và nói đúng vai của mình ở những công trình bạn đang tham gia. Cách nghĩ là thứ chứng minh được sớm nhất, trước khi bạn có bộ ảnh của riêng mình.

Bài này nói cụ thể vào nghề xây: dựng uy tín bằng cái gì khi trong tay chưa có gì, ba luật phải giữ để việc có mặt ở công trình của người khác không thành chuyện phiền, và làm gì trong quãng chưa có gì để khoe.

“Chưa có gì để khoe” là một chẩn đoán sai

Câu tôi nghe nhiều nhất từ anh em mới ra riêng: “Em chưa có công trình nào của em thì đăng gì bây giờ.”

Câu đó giả định rằng chủ nhà chọn thầu bằng cách xem bộ sưu tập ảnh. Thực tế không hẳn vậy. Người sắp xây nhà đang mang trong đầu một nỗi sợ rất cụ thể: sợ đưa tiền cho người không biết mình đang làm gì. Bộ ảnh mười căn nhà đẹp không gỡ được nỗi sợ đó — họ không biết mười căn kia có phải của bạn không, và cũng không biết trong quá trình làm có ai khóc không.

Cái gỡ được nỗi sợ là khi họ thấy bạn giải thích một việc trong nghề rõ ràng tới mức họ hiểu. Lúc đó trong đầu họ bật lên câu: “Người này biết việc.” Từ “biết việc” tới “giao việc” là một quãng ngắn hơn nhiều so với từ “có ảnh đẹp” tới “giao việc”.

Mà để chứng minh mình biết việc thì bạn không cần công trình đứng tên mình. Bạn chỉ cần đang đứng trong nghề — và bạn đang đứng trong nghề mỗi ngày.

Bắt đầu sớm hay muộn không quan trọng bằng bắt đầu có hệ thống. Người vừa nghỉ công ty ra riêng và người đã cầm bay mười năm đều bắt đầu ở cùng một chỗ: một việc đang làm và một cách giải thích cho người ngoài nghề hiểu được.

Thương hiệu của người làm nghề dựng bằng cách nghĩ, không bằng danh mục công trình

Mấy bài viết về thương hiệu cá nhân trên mạng hay bắt đầu bằng logo, màu sắc, ảnh đại diện, câu khẩu hiệu. Nghề mình không chạy theo đường đó. Chủ nhà không mua thẩm mỹ của bạn. Họ mua khả năng đoán trước được điều gì sẽ xảy ra khi giao căn nhà cho bạn.

Nên tôi định nghĩa thế này cho gọn: thương hiệu cá nhân của người làm nghề là câu trả lời sẵn trong đầu người khác cho câu hỏi “giao việc này cho ông đó thì mọi chuyện diễn ra thế nào?”. Nếu người ta trả lời được câu đó mà không cần gọi hỏi bạn, tức là bạn đã có thương hiệu. Nếu người ta không biết trả lời sao, thì dù bạn có bao nhiêu ảnh cũng vẫn là người lạ.

Ba thứ tạo ra câu trả lời đó, và không thứ nào cần công trình đứng tên bạn.

Một là một quan điểm nghề rõ ràng. Bạn chịu rẻ ở chỗ nào và nhất định không chịu rẻ ở chỗ nào. Chống thấm, điện âm tường, cốt thép — ba chỗ này tôi không hạ, còn gạch ốp thì tùy túi tiền. Nói ra được như vậy là người ta nhớ được bạn.

Hai là một cách làm lặp lại được. Ai gặp bạn cũng thấy cùng một trình tự: xem hiện trạng, chốt bản vẽ, bóc khối lượng, gửi báo giá kèm bảng vật tư, chia mốc nghiệm thu. Người ta yên tâm vì thấy bạn không làm theo hứng.

Ba là lời nói khớp với việc làm. Cái này không viết ra được, chỉ lộ ra qua thời gian. Hẹn chín giờ có mặt thì chín giờ có mặt.

Thử hình dung hai người cùng chưa có căn nào của riêng mình. Người thứ nhất đăng ảnh sưu tầm trên mạng. Người thứ hai nói thẳng: “Tôi chỉ nhận công trình trong bán kính 60km, vì tôi muốn sáng đi chiều về được và có mặt ở công trình mỗi ngày.” Người thứ hai đã có thương hiệu, dù chưa xây căn nào, vì câu đó người khác kể lại được. Thương hiệu cá nhân nói cho cùng là thứ người ta kể giúp bạn khi bạn không có mặt trong phòng. Danh mục công trình là hệ quả, không phải điều kiện.

Ba luật phải giữ khi có mặt ở công trình không phải của mình

Phần này tôi để lên trước phần nội dung, vì làm sai chỗ này thì mọi thứ phía sau vô nghĩa.

Luật một: xin phép. Bạn đang làm ở công trình của công ty, của nhà thầu chính, hoặc của chủ nhà — thì hỏi trước. Hỏi cụ thể chứ đừng hỏi chung chung, và hỏi bằng tin nhắn để còn cái lưu lại: tôi chụp và quay phần kỹ thuật, không quay mặt người, không nêu tên và địa chỉ, đăng lên trang cá nhân của tôi. Phần lớn người ta đồng ý, vì bạn đang ghi lại công trình của họ trong trạng thái làm ăn tử tế.

Người từ chối cũng có. Gặp vậy thì thôi, đừng lách bằng cách chụp góc hẹp cho khỏi nhận ra — người ta nhận ra hết, và cái mất lớn hơn cái được nhiều.

Luật hai: che thông tin. Không để lộ tên chủ nhà, số nhà, tên đường, biển số xe, giấy tờ trên bàn, bảng tiến độ có ghi tên, màn hình tin nhắn còn số điện thoại. Đây không phải chuyện lịch sự, đây là chuyện riêng tư của người ta.

Thói quen nên tập: trước khi đăng thì xem lại hai lần, một lần nhìn hình, một lần đọc chú thích — chỗ lộ thông tin hay nằm ở dòng chú thích chứ không nằm trong hình. Một lần lộ là mất luôn cửa ở những công trình sau.

Luật ba: không nhận vơ. Đây là luật quan trọng nhất và cũng là chỗ nhiều người trượt. Bạn đang làm giám sát thì nói rõ bạn làm giám sát. Bạn nhận phần thô thì nói rõ bạn nhận phần thô.

Chỗ trượt tinh vi nhất không phải nói dối, mà là để trống cho người ta hiểu nhầm: đăng một tấm ảnh căn nhà đẹp, không ghi một chữ nào về vai của mình, rồi để người xem tự suy ra. Không sai chữ nào, nhưng vẫn là nhận vơ.

Nghe thì tưởng thiệt, nhưng nói rõ vai lại có lợi hơn. Người trong nghề đọc là biết ngay ai đang nói quá, và họ chính là nhóm giới thiệu việc cho bạn nhiều nhất. Còn chủ nhà thì tin người thành thật về giới hạn của mình hơn là tin người cái gì cũng nhận.

Có nơi ràng buộc chuyện này trong hợp đồng lao động, không cho nhân viên đưa hình ảnh công trình ra ngoài. Gặp vậy thì tôn trọng, và chuyển hẳn sang hai thứ ở mục dưới — hai thứ đó không cần một cảnh quay nào tại chỗ.

Hai thứ bạn kể được ngay cả khi chưa có công trình nào

Chuyện cầm máy ra sao, bấm lúc nào, dựng và đặt tên thế nào, tôi để dành cho một bài riêng. Ở đây tôi chỉ nói hai thứ nằm trong đầu bạn chứ không nằm ngoài công trường — nên có công trình hay chưa cũng kể được.

Một: trả lời câu hỏi chủ nhà hay hỏi.

Mỗi câu bạn nghe ngoài công trường là một bài. “Xây nhà bao lâu thì xong?” “Tại sao phải chờ tháo cốp pha lâu vậy?” “Sơn nước loại nào thì đủ?” “Sao báo giá của mấy chỗ chênh nhau nhiều vậy?”

Bạn nghe mấy câu đó tới mức thấy chán. Nhưng với người sắp xây căn nhà đầu tiên trong đời, đó là câu hỏi lớn và họ đang không biết hỏi ai. Chỗ bạn thấy chán chính là chỗ họ thấy quý.

Muốn không bao giờ cạn đề tài thì tập một thói quen nhỏ: mỗi lần nghe một câu hỏi ngoài công trường, mở ghi chú điện thoại gõ lại nguyên văn, đúng chữ người ta dùng chứ đừng dịch sang chữ chuyên môn. Vì đó là chữ của chủ nhà, nó cũng đúng luôn cái người ta gõ lên mạng để tìm.

Hai: kể quy trình bạn sẽ chạy nếu nhận căn của họ.

Loại này không cần công trình nào cả. Bạn nhận việc thì làm theo thứ tự nào, chốt bản vẽ ra sao, chia mốc nghiệm thu thế nào, xử lý phát sinh bằng cách gì, bàn giao xong thì bảo hành ra sao.

Nghe khô, nhưng đây là loại nội dung có tỉ lệ ra khách cao nhất theo quan sát của tôi. Vì nó trả lời đúng câu chủ nhà đang hỏi thầm: “Giao cho người này thì mọi chuyện diễn ra thế nào?” — đúng cái câu ở đầu bài. Và nó có một tác dụng phụ rất tốt cho chính bạn: muốn kể được quy trình, bạn buộc phải có quy trình thật.

Chưa có gì để khoe thì làm gì trong giai đoạn này

Bốn việc dưới đây không việc nào cần vốn, cũng không việc nào phải chờ ai đồng ý.

Ghi lại việc mình làm. Mỗi việc ba dòng: làm gì, vướng gì, xử lý ra sao. Nghe vặt vãnh, nhưng sau vài tháng đó vừa là kho nội dung vừa là hồ sơ nghề của chính bạn. Trí nhớ không giữ được chi tiết, mà chi tiết mới là thứ làm người nghe tin.

Xin một dòng xác nhận từ người đang thuê bạn. Không cần lời khen bay bổng, chỉ cần một câu đúng sự thật: bạn phụ trách phần nào, làm trong bao lâu, có xảy ra chuyện gì đáng phàn nàn không. Nhà thầu chính, anh chủ cũ, chủ nhà mà bạn từng làm phần thô cho họ. Hỏi ngay lúc vừa xong việc, để lâu là ngại.

Dựng “hồ sơ cách làm” thay cho hồ sơ năng lực. Vài trang thôi: trình tự bạn chạy, mốc nghiệm thu, cách xử lý phát sinh, chế độ bảo hành, danh sách những thứ bạn không nhận. Cái này bạn viết được trong một buổi tối mà không cần công trình nào. Và nó đúng là thứ chủ nhà muốn biết hơn là mấy tấm ảnh.

Nhận một việc nhỏ để có căn đầu tiên đứng tên mình. Sửa nhà, cải tạo bếp, làm lại một cái mái, chống thấm một sân thượng. Quy mô nhỏ nhưng vai trò đầy đủ: bạn khảo sát, bạn báo giá, bạn chạy, bạn bàn giao. Từ đó bạn có bộ ảnh có thật và có một người nói giúp bạn.

Đừng dựng thương hiệu bằng thứ bạn không có

Chỗ này tôi nói thẳng vì có thấy anh em vấp.

Lấy ảnh công trình trên mạng làm ảnh của mình. Lấy bộ hồ sơ năng lực của công ty cũ ghép tên mình vào. Ghi “đã thi công hơn năm mươi công trình” trong khi con số thật khác xa.

Trong ngành này, cái đó thường vỡ, và vỡ vào đúng lúc bất lợi nhất: lúc chủ nhà đã gần gật đầu và bắt đầu hỏi kỹ, hoặc lúc một người trong nghề nhận ra tấm ảnh đó là công trình của họ.

Còn một biến thể nhẹ hơn mà nhiều người không nghĩ là nói quá: xưng “công ty” trong khi chỉ có một mình; ghi “đội ngũ kỹ sư” trong khi đội ngũ là bạn và hai người thợ quen. Chủ nhà nhà dân phần lớn đang tìm một người chịu trách nhiệm rõ ràng, chứ không tìm một tổng công ty — nói đúng quy mô không làm bạn nhỏ đi trong mắt họ.

Cái thay thế thì luôn có sẵn: nói đúng cái bạn đang có. “Tôi đang nhận phần thô, làm được ba năm, đây là cách tôi làm.” Câu đó nhỏ hơn nhưng nó chịu được sức nặng. Còn câu kia thì không.

Nói thật: cách này chậm, và không hợp với tất cả mọi người

Tôi không muốn bạn đọc xong rồi tưởng cứ nói ra là có khách.

Đây là kênh chậm. Quãng đầu gần như không thấy gì, và người quen sẽ hỏi “dạo này làm content à” với cái giọng nửa đùa. Cái ngại đó là có thật, tôi đi qua rồi.

Có người cũng thật sự không hợp với việc lên hình. Nếu bạn thuộc nhóm đó thì đừng ép: viết bài, hoặc chụp ảnh kèm chú thích dài. Cái cần chứng minh là bạn hiểu việc, không phải là bạn nói hay trước ống kính.

Cuối cùng, thương hiệu không thay được nghề. Nó chỉ đưa người ta tới cửa. Giữ được người ta hay không thì phụ thuộc vào buổi gặp đầu tiên, vào tờ báo giá, và vào cách bạn chạy công trình.

Hai chỗ anh em hay ngần ngại

1. Người ta có nghĩ mình khoe khoang không? Nghĩ hay không phụ thuộc vào cách bạn nói. Nói để chỉ việc thì không ai thấy khoe. Nói để chứng minh mình hơn người khác thì có. Cứ giữ đúng một nguyên tắc: mỗi bài phải để lại cho người xem một thứ họ dùng được, dù họ không bao giờ thuê bạn.

2. Công ty đang làm mà biết thì sao? Nói trước với sếp còn hơn để sếp thấy trên mạng. Giữ đúng ranh: chia sẻ kiến thức nghề chung, không kể chuyện nội bộ, không nêu tên công trình công ty đang chạy, không đụng tới giá cả và đối tác. Nhiều nơi còn thấy có lợi, vì nhân sự của họ nói chuyện tử tế ra bên ngoài.

Việc làm được ngay chiều nay: mở ghi chú điện thoại, viết ra ba câu mà chủ nhà hỏi bạn nhiều nhất trong tháng vừa rồi. Chọn một câu, trả lời dài đúng bằng một tin nhắn bạn vẫn hay nhắn cho người quen. Chưa cần đăng vội. Viết xong đọc lại, bạn sẽ thấy cái khó không nằm ở chỗ có gì để nói, mà nằm ở lần đầu tiên chịu nói ra.

Thương hiệu là bước thứ hai của nghề này, không phải bước đầu. Trước khi hỏi “nói gì” thì phải trả lời được “nói cho ai” — bạn phục vụ loại chủ nhà nào, ở khu vực nào, loại nhà nào. Chọn xong thị trường thì mọi thứ bạn kể tự có hướng, và người tìm tới bạn cũng đúng người hơn.

Nếu bạn muốn nghe tôi nói trọn chuyện này từ đầu, tôi có chương trình đào tạo miễn phí Làm Thầu Từ Số 0, hai buổi tối học online qua Zoom, đi hết bốn việc: chọn thị trường của mình, để khách tự tìm đến, ngồi tư vấn cho đúng, rồi báo giá mà vẫn còn lợi nhuận. Mỗi tháng tôi mở ít nhất một kỳ, nội dung làm mới theo đúng chỗ anh em đang vướng. Bạn để lại thông tin ở yes.ngodinhkhuon.vn, có lịch kỳ gần nhất tôi báo bạn.

Nếu bạn muốn bắt tay quay video ngay mà mở điện thoại lên chưa biết nói gì, tôi có Thử thách 28 ngày quay video công trình: giáo án 28 ngày viết sẵn cho người làm nghề, sáng mở ra là biết hôm nay quay gì, kèm 120 kịch bản mẫu. Phí 399.000đ, vào cửa có ngay 1 tháng DuTaFI Pro, đi hết 28 ngày thì được cộng thêm 12 tháng Pro.

Ai muốn đi sâu hơn sau hai buổi đó — có người ngồi soi lại cách bạn giới thiệu mình, sửa từng câu — thì tôi có lớp Thầu Thực Chiến, nhưng cứ học miễn phí trước đã.

Đọc thêm

• Tư vấn khách hàng xây nhà: ba thứ phải chốt được trước khi ra về — thương hiệu đưa khách tới cửa, buổi gặp đầu mới là chỗ giữ họ lại.
• Hợp đồng xây nhà trọn gói và bảng vật tư mẫu: hai tờ giấy tôi luôn gửi kèm báo giá — thứ chứng minh bạn có quy trình thật, không chỉ nói cho hay.

Còn bạn, câu hỏi đầu tiên bạn định trả lời là câu gì? Kể tôi nghe ở phần bình luận.

KS. Ngô Đình Khuôn — Kỹ sư xây dựng, người sáng lập Công ty TNHH Xây Dựng HappyHouse. 10 năm trực tiếp làm nghề, hơn 200 chủ nhà đã đồng hành. Theo học ngành xây dựng năm 2012, ra trường 2016, năm 2022 nhận thi công trọn gói, năm 2023 lập HappyHouse. Website ngodinhkhuon.vn · YouTube @ngodinhkhuon · Facebook /ngodinhkhuon66.